طالبزاده: خدا مقدر کرده با هجمه شیطان، رسانه انقلاب متحول شود
نادر طالبزاده معتقد است که تقدیر خداوند بر این بوده است که به وسیله فشار و هجمهای که شیطان وارد میکند، سیستم رسانهای انقلاب اسلامی ما متحول شود.
شبکههای ماهوارهای که تا یک دهه پیش برای بسیاری از خانوادههای ایرانی خط قرمز محسوب میشدند و از سویی نظارت سختگیرانهای در فروش، نصب و نگهداری آنتنهای ماهوارهای وجود داشت، اکنون در بین خانوادهها جا باز کرهاند و به صورت مهمانانی ناخوانده و با چهرهای بزککرده اما با ماهیتی خطرناک و خانمانسوز وارد حریم خانواده ایرانی شده است.
آنچه در طول سالیان اخیر این وضعیت را به آستانه هشدار و وضعیت قرمز رسانده، ورود شبکههای ماهوارهای فارسی زبان به این عرصه کارزار بوده، شبکههای فارسی زبانی که تنها و تنها کیان خانواده ایرانی را هدف قرار دادهاند؛ شبکههای ماهوارهای برای متلاشی کردن بنیان مستحکم خانواده ایرانی که در طول تاریخ ایرانزمین همواره عنصر قدرت و برتری ما در تمام عرصههای خطیر و سرنوشتساز بوده، اکنون وارد عرصه شدهاند.
اما به راستی راهکارهای مقابله، مواجهه و مصونیت در مقابل این هجمه سنگین رسانهای چیست، علت گرفتار شدن ما در وضعیت فعلی چه بوده، چرا رسانههای ما نتوانستهاند محتوایی درخور برای مقابله با این شبکههای ماهوارهای و جذب مخاطبان ایرانی ارائه کنند؟
این موارد، سؤالاتی است که ما در گفتوگو با «نادر طالبزاده» فیلمساز و منتقد سینما به بررسی آن پرداختهایم؛ طالبزاده متولد ۱۳۳۲ تهران، دارای مدرک کارشناسی ادبیات انگلیسی از دانشگاه «راندولف میکن» و کارشناسی ارشد کارگردانی سینما از «دانشگاه کلمبیا» است. وی فعالیت هنری خود را سال ۱۳۵۹ در سیمای جمهوری اسلامی ایران با ساخت فیلمهای مستند آغاز کرد. طالبزاده در کارنامه خود نویسندگی و کارگردانی مجموعههایی از جمله «مسیح» و «بشارت منجی» را ثبت کرده و اخیرا نیز فیلم مستند «تقلب واقعی» وی در شبکه انگلیسی زبان PRESS TV به نمایش در آمد. آنچه در ادامه آمده حاصل گفتگوی ما با طالبزاده است.
فارس: آقای طالبزاده در ابتدای بحث چه پاسخی را میتوان برای علت جذب مخاطبان ایرانی به شبکههای ماهوارهای و مخصوصا شبکههای فارسی زبان ارائه داد؟
طالبزاده: آنچه که در شبکههای ماهوارهای فارسی زبان شاهد هستیم، موضوعاتی است که برای مخاطبان ایرانی جذابیت دارد؛ در ایران خط قرمزهایی داریم که نمیتوانیم به سراغ آنها برویم و در این زمینه با یکسری خلأهایی در تولید برنامه چه در مورد مخاطبانی که برنامههای قبل از انقلاب را دیدهاند و چه مخاطبان جوان امروز، مواجه هستیم و نتیجه اینکه رسانههای ما در مواجهه با هجمهها و شیطنتهای رسانههای خارجی، دچار چنین وضعیتی شدهاند البته شبکههای ماهوارهایی و صاحبان آنها کار خودشان را انجام میدهند، طبیعی است که صاحبان این شبکهها به مقابله و دشمنی با ایران و جمهوری اسلامی بپردازند و یکی از این روشها همین برنامههایی است که توسط این شبکهها در حال تولید و پخش است.
فارس: تحلیل شما از وضعیت فعلی رسانههای کشورمان و توان رسانهای ما برای مقابله با تهاجم رسانهای شبکههای مختلف ماهوارهای چیست؟
طالبزاده: این روند فعلی، ما را به فکر «جسارتهای رسانهای» انداخته است؛ کارهایی که باید ۲۰ سال پیش در رسانه خودمان شروع میکردیم و برنامههای گفتوگومحور که مخاطب را جذب میکرد را تولید و ارائه میکردیم اما رسانههای ما در حالت نیمهتعارفی قرار دارد و بسیاری از برنامههای ما ۲۰ سال از زمان عقب است؛ این وضعیت ما را مجبور میکند که به فکر خلاقیتهای رسانهای بیافتیم.
در این صحنه نبرد، دشمن ما را به لبه پرتگاه رسانده، پرتگاهی که ۱۰ کیلومتر عمق دارد و در صورت سقوط، مرگ را به همراه خواهد داشت؛ اینجاست که ما به فکر چاره میافتیم و وضعیت فعلی ما شبیه چنین صحنه نبردی است که یا باید حمله کنیم و این غول رسانهای را به زمین بزنیم و یا در مقابل آن تسلیم به مرگ شویم.
فارس: یعنی به نظر شما وضعیت کنونی و هجمه رسانهای شبکههای ماهوارهای برای ما یک فرصت محسوب میشود و نه یک تهدید؟
طالبزاده: بله؛ بنده احساس میکنم که این تهاجم یک فرصت خوبی برای بروز جسارتهای رسانهایی است و زمان بروز این جسارتها فرا رسیده است و رسانهها ما باید بهروز و متحول شوند.
فارس: آیا در طول این مدت هجمه رسانههای خارجی، ما اقدام و عکسالعمل درخور توجهی داشتهایم؟
طالبزاده: متاسفانه در این زمینه کار خاصی انجام ندادهایم.
فارس: پس شما چگونه این فضای تهاجمی را یک فرصت تلقی میکنید؟
طالبزاده: اکثر رسانههای ما در حال حاضر دولتی هستند و این رسانهها رقیبی ندارند اما در فضای فعلی، رقیب رسانههای داخلی ما همین رسانههای بیشاخودم ماهوارهای و شبکههای خارجی شدند که با زبان فارسی وارد میدان شدهاند.
فارس: آیا شما راهاندازی شبکههای خصوصی را به عنوان یک راهکار برای مقابله با شبکههای ماهوارهای پیشنهاد میکنید؟
طالبزاده: بله، تاکنون شبکههای خصوصی یا ابتکاراتی که در شبکههای دولتی و رسانه ملی محقق شود را نداشتهایم؛ این که در فضای فعلی، چنین سؤالات و دغدغههایی مطرح میشود، حکایت از آن دارد که مراکز تولید فکر ما متوجه این تهدید و تهاجم شدهاند و به فکر چارهجویی افتادهاند؛ این یک اتفاق خوب و مبارک است.
اوضاع کنونی ما شبیه زمانی است که در ابتدای انقلاب، کشورمان مورد تهاجم قرار گرفت و عراق با پشتیبانی جهان غرب و بسیاری از کشورهای جهان به ایران حمله کرد؛ اگر این تهاجم در آن مقطع زمانی نبود، قدرت دفاعی و توان نظامی که در حال حاضر صاحب آن هستیم را هرگز به دست نمیآوریم؛ در آن تهاجم آموختیم که چگونه اسلحه و سلاحهای سنگین مورد نیاز خود را تولید کنیم و چطور از کیان سرزمین خود دفاع کنیم؛ وضعیت فعلی ما نیز در فضای رسانهای امروز شبیه به تهاجم آن زمان رژیم بعث به ایران است.
در طول سالیان گذشته هرچه بنده و دلسوزان عرصه رسانهای کشورمان توصیه کردیم، فایدهای نداشت اما الان دشمن آمده و ما را به لبه پرتگاه رسانده، باید خلاقیت به خرج بدهیم و در این صحنه به امید خدا حتما موفق خواهیم شد و من شکی در این خصوص ندارم و مطمئن هستم که میتوانیم تولیدات خوبی در عرصه رسانهای و در مواجهه با شبکههای ماهوارهای داشته باشیم.
فارس: با اوصاف و توضیحاتی که بیان کردید، ما نیازمند یک پروسه زمانی ۶-۵ ساله هستیم که بتوانیم در این عرصه کارزار و تهاجم شبکههای ماهوارهای، تولیدات مناسبی جهت مقابله داشته باشیم، آیا در طول این مدت ضربات بیشتری نخواهیم خورد؟
طالبزاده: اصلا این طور نیست، خیلی سریع میتوانیم در این هجمه رسانهای، مقابله و دفاع مناسب داشته باشیم؛ مگر در زمان جنگ و پس از آغاز تهاجم ارتش بعث، ۵ یا ۶ سال صبر کردیم که بتوانیم دفاع کنیم؛ خیلی سریع و پس از اشغال خرمشهر، توانستیم آن شهر را آزاد کنیم و سایر اراضی اشغالی را از دست دشمن خارج کردیم؛ در آن مقطع زمانی همه وارد صحنه شدند و آن پیروزیها به دست آمد.
فارس: در موضوعی که به عنوان مثال از زمان جنگ تحمیلی از آن یاد کردید، موضوع اشغال خاک و بازپسگیری سرزمینهای اشغالی توسط جوانانی بود که در خانوادههایی با بنیههای محکم اعتقادی و مبتنی بر آموزههای دینی رشد کرده بودند و توانستند در عرصه جهاد و تهاجم نظامی، سرزمینهای اشغال شده را از دشمن بازپس بگیرد اما در عرصه نبرد رسانهای و فرهنگی که هماکنون با آن مواجه هستیم، دشمن وارد حریم خانوادهها شده و در این نبردی که دشمن بنیاد خانواده را هدف گرفته، کدام نیروی انسانی و با کدام توان و بنیه اعتقادی میتواند وارد عرصه شود تا جلوی این هجمه رسانهای را سد کند؟
طالبزاده: باید به یک نکته دقت داشت که شبکههای ماهوارهای که تهاجم شدیدی را علیه بنیان خانواده ایرانی آغاز کردهاند، به لحاظ محتوایی چیزی برای ارائه ندارند، پشت این شبکهها فکری وجود ندارد، همان چیزهای که در تمام کشورهای دنیا مانند پاکستان، سوریه، ترکیه، هند و … پخش میشود در این شبکهها نیز نشان داده میشود اما نکته در اینجاست که جامعه ما به چنین برنامههایی عادت ندارد لذا چنین برنامههایی برای مخاطب ایرانی جذاب است چرا که این برنامهها به زبان فارسی ارائه میشود و موضوعاتی را مطرح میکند که مخاطبان ما قبلاً شاهد آنها نبودهاند و مخاطبان ما جذب این برنامهها میشود البته از آن تاثیر هم میپذیرند، خانوادهها نیز به همان میزان متلاشی میشوند و بسیار برای خانوادهها خطرناک است و این همان موضوعی است که بنده عرض کردم که این غول بیشاخودم ما را به لبه پرتگاه رسانده است.
در طول سالیان گذشته هرچه فریاد زدیم که این قدر راحت ننشینید و یک کاری باید کرد، کسی گوشش بدهکار نبود. ۱۷ سال پیش به مدیر وقت سازمان صدا و سیما پیشنهاد کردیم که برنامههای زنده گفتوگومحور با حضور یک کارشناس ـ مجری تولید شود؛ باید برنامههای جدی در خصوص مسائل مهم جامعه تولید شود، چرا که مردم دوست دارند حرفهای جدی، بهروز و مهم جامعه را در رسانه خود ببینند، جای چنین برنامههایی در رسانههای ما خالی است و از سوی دیگر باید توجه داشته باشیم که نوع تولیداتی که ما در حوزه سریالها و فیلمها داریم، از جنسی نیست که به درد مردم امروز ما بخورد و ما در این خصوص احتیاج به یک تحول عظیم داریم.
فارس: برخی از کارشناسان حوزه رسانه برخلاف نظر شما، معتقدند که علت جذب بسیاری از مخاطبان داخلی به شبکههای ماهوارهای، نوع و محتوای بسیار جدی برنامههای تولید داخل است، به این معنا که آنچه در رسانه ملی ما تولید و در اختیار مخاطب قرار داده میشود غالبا از جنس برنامههای جدی و در قالبهایی نظیر سخنرانی، میزگرد، تحلیل، خبر و … است و این برنامههای جدی در کنار خلأ برنامههای سرگرمکننده باعث رانده شدن مخاطبان ما به سمت شبکههای ماهوارهایی شده است، نظر شما در این خصوص چیست؟
طالبزاده: به نظر من برنامههای رسانه ملی ما چندان رسانهای نیست یعنی با آنچه باید باشد بسیار فاصله دارد، ۷۰ درصد از تولیدات ما منطبق بر اصول حرفهای رسانهای نیست و بنده که این موضوع را عرض میکنم، فردی هستم که دائماً شبکههای مختلف را رصد میکنم؛ با چنین تولیداتی نمیتوانیم مقابله درخور و جدی داشته باشیم؛ در همین فتنه اخیر پس از انتخابات شاهد بودیم که دشمن چگونه از طریق تولیدات رسانهای خود توانست به ما ضربه بزند که البته به واسطه حضور مردم در صحنه، طرح و برنامههای آنها به شکست انجامید اما رسانههای آنها دستبردار نیستند چرا که آنها یک چیزی را تولید و صادر کردند که برای مخاطبان ما جذاب بوده و مردم پای آن نشستهاند و در حال توسعه دادن برنامههای جذاب برای مخاطبان ایرانی هستند؛ این سؤالاتی که شما از بنده میپرسید مانند آن در طول هفته از سوی افراد مختلفی از من سؤال میشود، همه سؤال میکنند که چه باید کرد؟! این اتفاق خوبی است که افتاده، در گذشته ما میدویدیم و التماس میکردیم که به خاطر خدا کمی در این حوزه کار و فکر کنید اما در فضای فعلی همه آمدهاند و سؤال میکنند که چه باید کنیم، علت این اتفاق همان تهاجمی است که عرض کردم.
در حال حاضر بنیاد خانواده ما را به توپ بستهاند و با خمپاره دارند آن را متلاشی میکنند، موشک زمین به زمین رسانهای به سمت ما شلیک میکنند و این فضا نیازمند خلاقیت رسانهای است و در این فضا با ایمان کامل و تکیه بر آموزههای دینی و اعتقادی خودمان و با استفاده از معماری اسلامی میتوانیم یک تحویل بزرگ در عرصه رسانهایی کشورمان ایجاد کنیم و من مطئن هستم که در این عرصه ما پیروز میدان خواهیم بود.
فارس: این حقیقت که شبکههایی مانند فارسی وان هیچ محتوای درخور توجه و جدی ندارند، شکی در آن وجود ندارد اما از سوی دیگر باید توجه داشت که چنین شبکههایی هیچ حریم اخلاقی و خط قرمزی برای خود قائل نیستند و انواع و اقسام شگردهای غیراخلاقی و صحنههای نامتعارف را برای جذب مخاطب به کار میگیرد در حالی که ما در حوزه تولیدات خودمان، مجبور به رعایت بسیاری از خطوط قرمز هستیم، آیا این امر باعث بسته شدن و محدودیت میدان عمل ما در مقابله با چنین شبکههایی نمیشود؟
طالبزاده: بنده اصلا تصور نمیکنم که دست ما در مواجهه با شبکههای ماهوارهای بسته باشد، فکر میکنم که رسانههای ما کمکار هستند و در حال حاضر تنها ۱۰ درصد از توان خود را به کار گرفتهاند، خلاقیتهای بالقوه عظیمی در بین تودههای جامعه ما وجود دارد که از آن استفاده نشده است؛ زمان حاضر زمان بیدار شدن است، دشمنان ما با دست خود کمک میکنند که ما بتوانیم رسانههای انقلاب اسلامیمان را قوی کنیم؛ شبکههایی مانند فارسی وان، بیبیسی فارسی یا VOA را در نظر بگیرید، شبکه VOA قبل از فتنه اخیر در حد یک برنامه استودیویی و آنالوگ ضعیف بود و چیزی برای ارائه و تحلیل نداشت اما در صحنه فتنه پس از انتخابات آنها متوجه شدند که یکسری مخاطبان داخلی در ایران دارند و یک اقلیتی در داخل ایران پای کار میآیند و نقشههای آنها را اجرا میکنند، این واقعیت باعث شد که آنها شبکه خود را ارتقا دهند و به سطح بالاتری برسانند.
۱۰ سال پیش جلساتی را در معاونت سینمایی وزارت ارشاد داشتیم و بحثهایی در خصوص ماهواره مطرح بود، نتیجه آن جلسات این شد که ما باید ماهوارهای داخلی با ۴۰ یا ۵۰ شبکه با نظارت صدا و سیما داشته باشیم اما این تصمیم در آن مقطع زمانی عملی نشد.
فارس: علت عملی نشدن آن چه بود؟
طالبزاده: یک عدهایی آمدند و گفتند که آقا ماهواره چیست، ۵۰ کانال بدهیم به شبکههای ماهوارهای، مگر میشود اما این موضوع در حال حاضر به صورت جدی در حال بحث است چرا که ما امروز خطر را کاملاً احساس کردیم.
فارس: با توضیحاتی که تاکنون ارائه کردید، میتوان نتیجه گرفت که شما با برخوردهای سلبی با شبکههای ماهوارهای مخالف هستید، در این خصوص چه توضیحی دارید؟
طالبزاده: معتقدم که نمیشود کنار نشست، باید برخورد ایجابی داشت؛ ایران در بسیاری از عرصهها حرف اول را میزند اما در رسانه بسیار عقب هستیم، حضرت امام(ره) در این خصوص خیلی شاکی بود و مقام معظم رهبری نیز در این خصوص گله دارند؛ رسانههای ما، رسانههای دولتی و بسیار کند هستند و در روند کنونی جهان که رسانهها بسیار سریع عمل میکنند، نمیتوانند وارد رقابت با رقیبان خارجی شوند.
فارس: آیا شما با شکل و شمایلی که هماکنون آنتنهای ماهوارهها در کشور و در سطح شهرها و حتی روستاها شیوع پیدا کرده و اکثر خانوادهها حتی خانوادههای مذهبی نیز گرفتار آن شدهاند، موافق هستید؟
طالبزاده: باید برای این وضعیت ابزار جایگزینی را پیدا کرد، باید ماهوارهای راهاندازی کنیم که کنترل آن به دست خودمان باشد و در حوزههای مختلف ورزشی، مستند، سینمایی، سریال، خبر و … برنامههای مورد نیاز مخاطبان را ارائه کند و در عین حال کنترل شده باشد چرا که ما در خانواده خودمان ترجیح میدهیم که فرزندمان برنامههایی ببیند که در آن صحنههای مستهجن جنسی نباشد؛ من راغب هستم که در خانهام ماهوارهای باشد که ۵۰ کانال را دریافت کند و به نیازهایم پاسخگو و از سوی دیگر نظارت لازم نیز بر محتوای برنامههای آن وجود داشته باشد.
فارس: در تولید محتوای مناسب برای چنین برنامههایی، چه بخشهایی از بدنه حاکمیت و جامعه باید بیشتر نقش داشته باشند و چه بخشهایی کمکاری بیشتری داشتهاند؟
طالبزاده: جواب قطعی به این سؤال نمیتوان داد؛ در حال حاضر کشورمان در حالت تهدید قرار گرفته، همه ما مورد تهدید قرار گرفتهایم، افراد عادی، دانشگاهی، عوام و تحصیلکرده همه در معرض این تهاجم قرار دارند، در نظر داشته باشید که سریالهای درجه یک آمریکایی بسیار زود با زیرنویس فارسی در اختیار مخاطبان ایرانی قرار میگیرد، برنامههایی مانند ۲۴، سریال لاست، فرار از زندان و … به سرعت در جامعه ایرانی تکثیر میشوند و این سریالها جذابیت بسیار بالایی دارد و این همان طرحی است که نتانیاهو ۱۰ ـ ۱۲ سال پیش برای جوانان مسلمان عرب طراحی و ارائه کرد و شبکههای MBC تولید شدند و کشورهایی مانند عربستان و کویت این MBCها را درست کردند؛ در حال حاضر آنها قصد دارند همین طرح را در مورد ایران اجرا کنند، آنها سوراخ دعا را پیدا کردهاند، من از سویی ناراحت میشوم به خاطر اینکه اوضاع ما به این مرحله رسیده و از سوی دیگر خوشحال هستم که رسانههای ما در فضای فعلی از حالت خفتگی خارج میشوند و مجبور هستند که کاری کنند؛ در چنین فضایی دیگر طرحهای دولتی جوابگو نیست البته منظورم از طرحهای دولتی، معنای عام و منفی آن است؛ ممکن است در آینده نزدیک ما به سمت تلویزیونهای خصوصی حرکت کنیم، اگر ما ۵۰ شبکه داخلی داشته باشیم شما خواهید دید که آیا مخاطبان ما به این شبکهها جذب خواهد شد یا نه، بسیاری از مخاطبان ایرانی در آن زمان دیگر به سراغ شبکههای ماهوارهای نخواهند رفت.
گفتوگو از جابر رامندی
منبع: فارس