دکتر آیت دبیر سیاسی حزب جمهوری اسلامی و جزء هیئت رئیسه مجلس خبرگان قانون اساسی بودند و نقش مهمی در تصویب برخی اصول از جمله در اصول مربوط به ولایت فقیه، شورای نگهبان و آوردن سپاه به عنوان یک نهاد در قانون اساسی و … داشتند .

پایگاه اینترنتی مرکز اسناد انقلاب اسلامی، با هدف تبیین دقیق و روشنگرانه گوشه‌هایی از تاریخ پرفراز و نشیب انقلاب اسلامی و عوامل موثر در آن، بخش جدیدی با عنوان «پرونده‌ها» را راه‌اندازی کرده است. این پرونده‌ها قرار است به صورت موضوع‌محور به بررسی و بازخوانی جنبه‌های مختلف حیات سیاسی و فعالیت اشخاص، گروه‌ها و چهره‌های فعال در تاریخ انقلاب در میان اسناد، تصاویر، نشریات و نوشته‌های تحلیلی بپردازد.

دومین شماره‌ی این پرونده‌ها با عنوان «مردی که می‌دید»، به بازخوانی زندگی سیاسی «شهید حسن آیت» اختصاص دارد و هم‌اکنون در صفحه‌ی نخست پایگاه مرکز اسناد، قابل مشاهده است.

گفتنی است بسیاری از مطالب این پرونده نظیر متن کامل گفتگوی شهید آیت موسوم به «نوار آیت»، متن کامل گفتگو با همسر شهید آیت و نیز شرح ماجرای رای اعتماد به او و موافقان و مخالفانش، برای نخستین بار در فضای اینترنت منتشر می‌شود.

برای دسترسی مستقیم به این پرونده، می‌توانید از این نشانی ^[1]استفاده کنید.

* * * * *

آیت؛ مردی که می دید

حدود سه دهه از شهادت دکتر آیت گذشته است و شاید بسیاری از افرادی که وی از آنها به عنوان مجریان طرح ایجاد خطوط بدلی در انقلاب اسلامی در آن زمان یاد می کرد یا از گردونه انقلاب بیرون افتاده اند و یا دار فانی را وداع گفته اند اما آنچه وی را هنوز حائز اهمیت نگاه داشته دیدگاه وی پیرامون راه های به انحراف کشیدن انقلاب ها ست که تا وقتی که انقلاب اسلامی ایران در مسیر آرمانهای خود حرکت میکند این خطوط بدلی نیز در کنار آن وجود دارد و ضرورت کسب بصیرت برای شناخت این خطوط و مجریان آن نیز وجود دارد

دهه اول انقلاب شاید پرچالش ترین دهه انقلاب باشد و افراد مختلفی نیز نقش آفرینان این دهه می باشند یکی از چالشی ترین بازیگران این دهه که بحث های مهمی پیرامون وی وجود داشت دکتر آیت(۱) بود

دکترآیت در یک خانواده روحانی و نسبتا محروم بدینا آمد او در رشته های ادبیات و جامعه شناسی و حقوق تحصیل کرد و در کنار تحصیلات آکادمیک تحصیلات حوزوی خود را نیز پیگیری کرد(۲)  ایشان درمبارزات ملی شدن صنعت نفت و پس از آن از علاقه مندان و حامیان آیت الله کاشانی بود او از همان ابتدا پیگیر دقیق مسائل سیاسی بود و شناخت دقیقی از افراد و از پیشینه ی فکری و سوابق آنها داشت و از همین رو او را دائره المعارف افراد و جریانها میدانستد

آیتی مظلوم : دکتر آیت یکی از تاثیر گذارترین افراد پس از انقلاب بودند ایشان در دوسال نیم حضور خود پس از انقلاب در جایگاههای مهمی قرار گرفتند ایشان دبیر سیاسی حزب جمهوری اسلامی و جزء هیئت رئیسه مجلس خبرگان قانون اساسی بودند که نقش مهمی در تصویب برخی اصول از جمله در اصول مربوط به ولایت فقیه ، شورای نگهبان و آوردن سپاه به عنوان یک نهاد در قانون اساسی و … به منظور جلوگیری از تکرار انحرافات انقلاب مشروطه داشتند . ایشان همچنین در مجلس شورای ملی با رای بالایی به نمایندگی مردم تهران برگزیده شدند و احتمال اننتخاب ایشان حتی به ریاست مجلس نیز وجود داشت که با برنامه هایی که برای تخریب ایشان شکل داده شد این امر محقق نشد همچنین ایشان کاندیدای دوره اول ریاست جمهوری بودند . با تمام این وجود پیش از شهادت ایشان مخالفین وی با تبلیغات سنگین خود بر علیه وی مانع از شنیده شدن و شیوع نظرات ایشان شدند و پس از شهادت ایشان نیز دکتر آیت خواسته یا ناخواسته در بایکوت خبری قرار میگیرند تا جایی که شاید تا پیش از انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸ بسیاری حتی نام ایشان را نیز نشنیده بودند

آیتی پر ابهام : در دوسال و چند ماهی که آیت در سایه انقلاب اسلامی ایران زیست شبهات بسیاری در مورد او بوجود آمد : وی متهم به اجرای طرح های بقایی(۳) و پیگیری خط حزب زحمتکشان در جمهوری اسلامی بود و همچنین اندکی بعد که روزنامه انقلاب اسلامی نوارهای آیت را  منتشر کرد(۴) و با غبار آلود کردن فضا آیت را متهم به توطئه و کودتا و اختلاف افکنی نمود و جو تا حدی بر علیه آیت شد که بسیاری از دوستان و نزدیکان آیت هم امکان دفاع از وی را نیافتند و شاید از مهمترین عللی که باعث همگام شدن برخی از اعضای جامعه روحانیت مبارز  با اعضای جبهه ملی و نهضت آزادی در دادن رای منفی به اعتبار نامه دکتر آیت شد نیز ریشه در همین نوار و فضا سازی های ناشی از این نوار دارد مرحله بعدی برای مخدوش کردن وجهه آیت در زمان تصویب اعتبار نامه ها اجرا شد و مخالفان وی هر چه در کف داشتند رو کردند و وی را علاوه بر اتهامات گذشته متهم به فساد اخلاقی و حمایت از رژیم شاهنشاهی نیز کردند

آیتی بصیر : از مهمترین خصیصه های دکتر آیت اطلاعات وسیع و مطالعات دقیق وی پیرامون انقلاب های مختلف جهان بود به علاوه اینکه وی اتفاقاتی که نهضت ملی شدن صنعت نفت را به بن بست کشانده بود را نیز مشاهده و مطالعه کرده بود و از اینجا بود که تز استکبار را در مقابل انقلاب ها و نهضت های ملی مردم برای به انحراف کشاندن آنها تز ایجاد خطوط بدلی در مقابل خطوط اصیل و انقلابی می دانست تا مهره هایی که استکبار پرورش داده و وارد خطوط انقلاب کرده را  سوار بر موج انقلاب نماید تا مسیر انقلاب را بر اساس منافع خود هدایت نمایند ایشان در سلسله مباحث خود که به توضیح تاریخ معاصر میردازد این طرح استکبار را با اسناد تبین می نماید

از سوی دیگر آیت شناخت بسیار دقیقی از افراد  و اشخاص نیز داشت و گرایشات و مواضع راستین افراد را میدانست تا جایی که مواضع بسیاری از افراد را که در روزنامه های خارجی نسبت به مساله ای  اتخاذ کرده بودند خوانده و در آرشیوهای خود داشت و به صواب بود که وی را دائره المعارف افراد و اشخاص میدانستند و باید علت اصلی حملات به وی را نیز در همین دو مورد جستجو کرد  او خطوط بدلی که برای انقلاب ایران تعریف شده بودند را می شناخت و در جهت افشای مجریان آن حرکت میکرد و این بود که بسیاری حتی از نام وی نیز هراسناک بودند و سعی نمودند تا اورا به طرق مختلف به سکوت وادارند و شاید شهادت وی نیز پاداش بصیرت وی به نسبت زمانش بود

حدود سه دهه از شهادت دکتر آیت گذشته است و شاید بسیاری از افرادی که وی از آنها به عنوان مجریان طرح ایجاد خطوط بدلی در انقلاب اسلامی در آن زمان یاد می کرد یا از گردونه انقلاب بیرون افتاده اند و یا دار فانی را وداع گفته اند اما آنچه وی را هنوز حائز اهمیت نگاه داشته دیدگاه وی پیرامون راه های به انحراف کشیدن انقلاب ها ست که تا وقتی که انقلاب اسلامی ایران در مسیر آرمانهای خود حرکت میکند این خطوط بدلی نیز در کنار آن وجود دارد و ضرورت کسب بصیرت برای شناخت این خطوط و مجریان آن نیز وجود دارد