مخالفان با وجود اینکه چهارشنبه نتوانستند کاخ ریاست جمهوری را تصرف کنند، ساختمان وزارت دفاع و دادستانی کل را تحت کنترل خود درآوردند. تشدید تیراندازی‌ها در سطح پایتخت و قرار گرفتن دولت غربگرا و مورد حمایت آمریکا در قرقیزستان در آستانه فروپاشی، نگرانی واشنگتن را برانگیخت. آمریکا از طریق سفارت خود در بیشکک با صدور اطلاعیه‌ای از دو طرف درگیری در قرقیزستان خواست تا بمنظور پیدا کردن راه حل سیاسی مشکل، پشت میز مذاکره بنشینند.

رسانه‌های جهان چهارشنبه گذشته طبق روال معمول در حال پوشش خبری تحولات بین‌المللی بودند که ناگهان جدی‌تر شدن تظاهرات‌ها در قرقیزستان توجه آنها را به خود جلب کرد.
در همان لحظات مهمترین خبری که مخابره شد تظاهرات هزاران نفری در مقابل کاخ ریاست جمهوری در بیشکک بود. این عده خواستار استعفای “قربان‌بیک باقی‌اف “، رئیس جمهور کشورشان بودند.
در همین حین خبری درباره تصرف ساختمان استانداری “تالاس ” توسط مخالفان منتشر شد؛ هر چند که وزارت کشور قرقیزستان طی بیانیه‌ای این خبر را تکذیب کرد.
دولت بیشکک که چند سال پیش در پی “انقلاب لاله‌ها ” و حمایت آمریکا بر سر کار آمد و اکنون کنترل اوضاع را در حال از دست رفتن می‌دید،‌ آمادگی خود را برای گفت‌وگو با مخالفان اعلام کرد.
با وجود آن که نیروهای پلیس و امنیتی در نزدیکی کاخ ریاست جمهوری مستقر شده بودند، لحظه به لحظه به خیل جمعیت در آن منطقه افزوده می‌شد. یکی از نکات قابل توجه عدم درگیری جدی پلیس با مخالفان در مقابل کاخ و گریختن از محل حادثه بود.
به دنبال همین، تظاهرات‌کنندگان تلاش خود را برای تصرف کاخ ریاست جمهوری آغاز کردند، اما این امر به درگیری خشونت‌بار آنها با گارد ویژه کاخ انجامید.
تک‌تیرانداز‌های نیروهای امنیتی که در پشت بام و برخی مناطق کاخ مستقر شده بودند در پاره‌ای از نقاط تعدادی از مخالفان را هدف گلوله‌ قرار دادند. از طرفی مخالفان توانسته بودند سلاحهایی را به غنیمت از نیروهای پلیس گرفته و به مقابله با نیروهای دولتی بپردازند. تقریبا از همان زمان بود که درگیری خونین در بیشکک شروع شد و رنگ و بوی بیشتری به خود گرفت. اوضاع به قدری متشنج شد که دولت چاره‌ای جز اعلام وضعیت فوق‌العاده در سراسر این کشور نداشت. اوایل بعد از ظهر همان روز بود که خبر تصرف مرکز رادیو و تلویزیون دولتی قرقیزستان منتشر شد.
دادستانی کل این کشور نیز با تشکیل پرونده قضایی تعدادی از مخالفان را بازداشت کرده بود، اما تحولات به قدری با سرعت و شتاب تندی صورت می‌گرفت که لحظه به لحظه به وخامت اوضاع افزوده می‌شد.
ساعاتی بعد خبرها حکایت از تصرف پارلمان قرقیزستان توسط مخالفان داشت و شاهدان عینی از آتش‌سوزی در طبقه اول ساختمان چهار طبقه پارلمان خبر می‌دادند، اما ساختمان ریاست جمهوری هنوز به دست تظاهرات‌کنندگان نیفتاده بود. در همین گیر و دار بود که خبر پرواز باقی‌اف از فرودگاه “ماناس ” به مقصد نامعلوم در رسانه‌ها منتشر شد و به تزلزل بیشتر دولت و اطرافیان آن دامن زد.
مخالفان با وجود اینکه چهارشنبه نتوانستند کاخ ریاست جمهوری را تصرف کنند، ساختمان وزارت دفاع و دادستانی کل را تحت کنترل خود درآوردند. تشدید تیراندازی‌ها در سطح پایتخت و قرار گرفتن دولت غربگرا و مورد حمایت آمریکا در قرقیزستان در آستانه فروپاشی، نگرانی واشنگتن را برانگیخت. آمریکا از طریق سفارت خود در بیشکک با صدور اطلاعیه‌ای از دو طرف درگیری در قرقیزستان خواست تا بمنظور پیدا کردن راه حل سیاسی مشکل، پشت میز مذاکره بنشینند.
برای آمریکا تثبیت و ادامه حیات دولت قرقیزستان مهم بود زیرا باقی‌اف تنها رئیس جمهور منطقه آسیای مرکزی بود که در زمینه ایجاد چندین مرکز و پایگاه نظامی جدید آمریکا در کشورش با واشنگتن به توافق رسیده بود و در این مرحله تغییر دولت می‌توانست برنامه‌های آتی نظامی آمریکا در این کشور را مختل کند.
با فرا رسیدن شب و تاریک شدن هوا، غارت ادارات دولتی و مراکز تجاری آغاز شد. یکی از نکات مهم در جریان این حوادث این بود که باقی‌اف هیچ بیانیه‌ای را منتشر نکرد. در همین حین، برخی‌ها تیر اتهام هدایت ناآرامی‌های‌ قرقیزستان را به سمت روسیه نشانه رفتند، که مسکو هم در این زمینه بیکار ننشست و به این موضوع واکنش نشان داد. “ولادیمیر پوتین “، نخست وزیر روسیه چهارشنبه عصر گفت: برکناری دولت قربان‌بیک باقی‌اف رئیس جمهور قرقیزستان برای من خبری ناگهانی بود. وی ضمن انتقاد از سیاستهای باقی‌اف در دوران مدیریت خود در قرقیزستان تاکید کرد که باقی‌اف در روند اداره امور دولت اشتباه عسکر آقایف، رئیس جمهور سابق این کشور را تکرار کرد.
در حالی که اخبار تحولات قرقیزستان برخی از سران کشور‌ها و بین‌المللی را به واکنش واداشته بود، مخالفان دولت در این کشور فرودگاه بین‌المللی ماناس در حومه بیشکک که پایگاه نظامی آمریکا در آن مستقر است را چهارشنبه شب تصرف کردند.
اما در پی سقوط دولت قرقیزستان و فرار رئیس جمهور این کشور، مخالفان روز پنجشنبه به رهبری “روزا آتنبایوا “، وزیر خارجه سابق قرقیزستان، دولت موقت در این کشور را تشکیل دادند.
بعد از ظهر پنجشنبه بود که رسانه‌ها ورود آتنبایوا را به کاخ ریاست جمهوری مخابره کردند. دولت موقت قرقیزستان از جمله کارهایی که به محض شروع کار خود انجام داد انحلال پارلمان، انتصاب استانداران جدید و اعلام پیوستن ارتش به دولت موقت بودند.
همچنین طبق اعلام رئیس دولت موقت قرقیزستان قرار است طی شش ماه آینده در این کشور انتخابات ریاست جمهوری برگزار شود.
آتنبایوا در این زمینه گفت: دولت موقت مسئول تمامی کارها خواهد بود و این دولت برای شش ماه اداره سیستم سیاسی قرقیزستان را بر عهده خواهد داشت و در این زمان قانون اساسی جدید نوشته خواهد شد و انتخابات ریاست‌جمهوری نیز بر اساس تمامی معیارهای دموکراتیک ساماندهی خواهد شد.

* ریشه‌های انقلاب بدون لاله قرقیزستان

تحولات سیاسی و رویدادهای اعتراضی قرقیزستان بر خلاف انتظار بیشکک و دیگر کشورها با سرعت بسیار بالایی اتفاق افتاد.
این حوادث زمانی وارد مرحله تغییر شد که قربان‌بیک‌ باقی‌اف، رئیس جمهور قرقیزستان مطالبات مخالفان را که در تاریخ ۱۷ مارس طی یک گردهمایی مطرح کرده بودند بدون پاسخ گذاشت که در نتیجه مخالفان اعلام کردند که اقدام به برگزاری تجمع و تظاهرات اعتراض‌آمیز علیه دولت در تاریخ ۷ آوریل در سراسر این کشور خواهند کرد.
البته آنچه امروز در قرقیزستان می‌گذرد یادآور صحنه‌های پنج سال پیش این کشور است. در سال ۲۰۰۵ نیز مخالفان به رهبری باقی‌اف، مخالفت رسمی خود را با اشغال ساختمان‌های دولتی و نهادهای امنیتی و انتظامی در استان جلال‌آباد آغاز کردند و در حالی که از سوی مردم نیز پشتیبانی می‌شدند با گسترش سریع اعتراضات به همه استان‌های این کشور، انقلاب لاله در قرقیزستان رقم خورد.
در حالی که برخی ناظران سیاسی روسیه را تحریک‌کننده تحولات اخیر در قرقیزستان می‌دانند، عمده تحلیلگران نقش عوامل خارجی در بوجود آمدن تحولات اخیر قرقیزستان اساسی نبوده است. این عده که نظرشان نزدیکتر به واقعیت است ریشه تحولات اخیر که بین افراد در نام نهادن آن به عنوان انقلاب یا کودتا اختلاف است، در محورهای زیر ارزیابی می‌کنند که هر کدام از آنها همانند کاتالیزوری به سرعت وقوع رویدادهای اخیر کمک کردند:

*  فساد در گروه حاکم

مخالفان در قرقیزستان همواره علیه خانواده رئیس جمهور (باقی‌اف) که گفته می‌شود منابع مالی محدود ملی را در اختیار دارند، به انتقاد پرداخته‌اند. آنها همچنین معتقدند که مناصب دولتی به اطرافیان و افراد خاص طایفه حاکم تعلق می‌گیرد. انتشار خبر تلاش باقی‌اف برای نشاندن پسرش (ماکسیم) به جای خود که در سال ۲۰۱۳، ۳۵ ساله می‌شود، موجی از نارضایتی عمومی را در پی داشت.
کارشناسان همچنین بر این باورند که عده‌ای از رهبران مخالفان که بارها به دلیل ارتکاب جرایم غیراخلاقی جایگاه خود را نزد مردم از دست داده بودند، با بی‌کفایتی دولت قرقیزستان تبرئه شدند. آنها معتقدند که اگر این بی‌کفایتی و وخامت اوضاع اقتصادی و اجتماعی مردم نبود، هزاران نفر از جمعیت روستایی این کشور امور کشاورزی خود را رها نمی‌کردند و در مقابل نیروهای مسلح امنیتی و انتظامی نمی‌ایستادند.

* افزایش بهای انرژی و خدمات عمومی

سیاستهای اشتباه اقتصادی دولت بیشکک به ویژه اعلام اینکه بهای انرژی و خدمات عمومی افزایش چند برابری خواهد داشت، دامنه اعتراضات علیه باقی‌اف را گسترده‌تر کرد. اما در کنار افزایش مکرر هزینه‌های برق، سوخت و سایر خدمات شهری، واگذاری واحدهای مهم اقتصادی به نزدیکان دولت، و وجود فساد اداری از جمله عوامل موثر در شکل‌گیری روند تحولات حدید بود.

* تحدید و فشار بر مخالفان و رسانه‌ها

غصب قدرت توسط گروه خاص، محدود شدن آزادی‌های مدنی بویژه رسانه‌ها از مهمترین اتهامات مخالفان دولت به رئیس جمهور این کشور است که پنج سال پیش این اتهامات گریبانگیر عسکر آقایف، رئیس جمهور وقت قرقیزستان شده بود.
باقی‌اف همچنان اعلام کرده بود که قصد انحلال انتخابات و جایگزین کردن آن با دموکراسی مشورتی را دارد که این خط‌مشی بیش از پیش بر انتقادات علیه وی می‌افزود.

* پررنگ شدن حضور و دخالتهای آمریکا در قرقیزستان

در چند ماه اخیر نقش فعال عوامل آمریکایی و غربی یهودی‌تبار در سیاست خارجی، اقتصادی و مالی قرقیزستان و بخصوص واگذاری چند منطقه برای برنامه‌های نظامی آمریکا و بویژه در استان “باتکن ” در جنوب و ناحیه “تکماک ” در شمال این کشور، از سوی منابع و رسانه‌های روسی فاش و رسانه‌ای شد.
کارشناسان علت حضور آمریکا در قرقیزستان را علاوه بر استفاده از پایگاه نظامی ماناس، فعالیت واشنگتن علیه کشورهای دیگر می‌دانند. ایجاد بی‌ثباتی در ایران که پرونده “عبدالمالک ریگی ” و اعترافات وی شاهد عینی ماجراست، از جمله فعالیت‌های آمریکا در قرقیزستان است که در کنار اقدامات واشنگتن علیه چین، آسیای مرکزی و حتی روسیه توسط تحلیلگران مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.
این موضوع در سایه مشکلات اقتصادی و اجتماعی، سبب تشدید انتقادات علیه دولت شد.

* زنی که انقلاب رنگی در قرقیزستان را تمام کرد

رزا آتونبایوا متولد ۲۳ آگوست ۱۹۵۰ میلادی، رئیس دولت موقت قرقیزستان در شهر “اوش ” قرقیزستان به دنیا آمد و در سال ۱۹۷۲ میلادی در رشته فلسفه از دانشگاه مسکو فارغ‌التحصیل شد و پس از آن به عنوان استاد و رئیس دپارتمان فلسفه در دانشگاه ملی قرقیزستان برای شش سال به تدریس پرداخت.
وی از سال ۱۹۸۱ [قبل از فروپاشی شوروی] میلادی زندگی سیاسی خود را در حزب کمونیست آغاز کرد و در اواخر سال ۱۹۸۰ وی به عنوان رئیس نمایندگان شوروی در یونسکو منصوب شد. در سال‌های آخر اتحاد جماهیر شوروی، وی به عنوان سفیر شوروی در مالزی فعالیت کرد. پس از آنکه قرقیزستان از شوروی سابق استقلال پیدا کرد، و “عسکر آقایف ” نیز رئیس جمهور این کشور شد، وی همزمان به عنوان وزیر امور خارجه و معاون نخست وزیر این کشور انتخاب شد. وی تا هنگامی که به عنوان نخستین سفیر قرقیزستان در آمریکا و کانادا انتخاب شود، همچنان در سمت خود باقی مانده بود.
آتونبایوا بار دیگر در سال ۱۹۹۴ برای ۳ سال دیگر به عنوان وزیر امور خارجه قرقیزستان فعالیت کرد. از سال ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۱ به عنوان نخستین سفیر قرقیزستان در انگلیس منصوب شد. از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۴ به عنوان معاون رئیس گروه ویژه سازمان ملل در گرجستان منصوب شد.
وی اواخر سال ۲۰۰۴ میلادی به قرقیزستان بازگشت و در عرصه سیاسی فعال شد. در دسامبر سال ۲۰۰۴ وی و سه نفر از اپوزیسیون‌های پارلمان قرقیزستان حزب “آتا-جرت ” [میهن] را تاسیس کردند و خود را برای انتخابات پارلمانی فوریه سال ۲۰۰۵ در قرقیزستان آماده کردند.
آتونبایوا نتوانست به عنوان نماینده در انتخابات پارلمانی شرکت کند چون بر اساس قوانین قرقیزستان هر کسی که به عنوان نماینده فعالیت می‌کند باید دست‌کم پنج سال در قرقیزستان اقامت داشته باشد و با توجه به ماموریت‌های خارج از کشور آتونبایوا، وی نمی‌توانست در انتخابات پارلمانی کاندیدا شود.
آتوبایوا به زبان انگلیسی مسلط بوده و یکی از عناصر اصلی در موفقیت انقلاب رنگی موسوم به “گل لاله ” در سال ۲۰۰۵ بوده است که به سرنگونی “آقایف ” منجر شد. وی پس از انقلاب رنگی به مدت چند ماه به عنوان وزیر امور خارجه در دولت موقت و سپس دولت قربان‌بیک باقی‌اف که در آن زمان نخست وزیر بود فعالیت کرد.
پس از آنکه باقی‌اف به عنوان رئیس جمهور انتخاب شد و “فلیکس کولوف ” نخست وزیر شد، آتونبایوا نتوانست رای لازم را از مجلس برای تصدی پست وزارت امور خارجه کسب کند.
وی سپس نیز نتوانست در انتخابات مجلس این کشور رای لازم را به دست آورد.
سرانجام در سال ۲۰۰۷ آتونبایوا در انتخابات پارلمانی این کشور و در لیست حزب سوسیال دموکرات وارد پارلمان قرقیزستان شد. وی تا اکتبر سال ۲۰۰۹ به عنوان رهبر مخالفان در پارلمان این کشور فعالیت کرد.
آتونبایوا اکنون از روز چهارشنبه و پس از سرنگونی دولت قربان‌بیک باقی‌اف اداره دولت موقت قرقیزستان را بر عهده گرفته است.

* نگاهی رو به آینده

با وجود اینکه برخی کارشناسان، دولت موقت در قرقیزستان را دارای تمایلات روسی و آن را مورد حمایت مسکو می‌دانند، عمده تحلیلگران در زمینه پیش‌بینی چگونگی تعاملات خارجی بیشکک در آینده جانب احتیاط را رعایت کرده و از ارائه نظری قطعی در این باره اجتناب می‌کنند.
در این میان عده‌ای نیز با اشاره به احتمال ادامه همکاری واشنگتن-بیشکک در زمینه پایگاه نظامی ماناس، بر این عقیده‌اند که دولت آتی در قرقیزستان راه به نسبت میانه‌ای را در تعامل با واشنگتن و مسکو خواهد داشت؛ همانند سیاستی که “ویکتور یانوکوویچ “، رئیس جمهور اوکراین در پیش گرفته است. اما در کل برای اظهار نظر واقعی‌تر در این زمینه باید حدود شش ماه منتظر ماند و بر اساس نتایج انتخابات ریاست جمهوری در قرقیزستان به بررسی این موضوع پرداخت.