معنویت را به حسابهای قرضالحسنه بازگردانیم
اگر بانکها به تداوم سودآوری پافشاری میکنند و قرضالحسنه را فاقد این کار ویژه میدانند، بهتر نیست از اجرای این سنت به شیوههای درآمدزا و لاتاریگونه دست برداشته و به کلی آن را رها کنند تا اینکه با چنین عملیاتهایی، انگیزه و فضای معنوی حاکم بر قرضالحسنه را تحتالشعاع قرار دهند؟!
موضوع حسابهای قرضالحسنه، قرعهکشی این حسابها و تبلیغات رنگارنگ بانکی برای جوایز آن، یکی از مسائل همواره مطرح در زمینه نظام بانکی کشور بوده است.
قرعهکشیهای سالانه حسابهای قرضالحسنه بانکها، به اندازهای جذاب است که برخی بانکها در سالهای جاری، میزان قرعهکشی سالانه خود را به دو بار افزایش دادهاند، ولی این مسأله، همواره یک پرسش را در ذهن مخاطب برمیانگیزد که آیا افتتاح حساب با انگیزشی که در اثر تبلیغات این قرعهکشیها در فرد ایجاد میشود، ماهیت قرضالحسنه را تحتالشعاع قرار نمیدهد؟!
حسابهایی که با قرعهکشی باز و سپس بسته میشوند
در یک بررسی ساده، میتوان دریافت که اگر افتتاح حساب قرضالحسنه با نیت استفاده بانک از موجودی آن برای پرداخت وامهای بدون سود به افراد دارای شرایط باشد، طبیعی است که این حساب و مبلغ آن برای مدت طولانی دست نخورده بماند؛ حال آن که در بیشتر جشنوارههای جوایز قرضالحسنه، تعداد و مبالغ موجودی این حسابها در بازه زمانی چند ماهه قرعهکشی به شدت افزایش یافته و پس از پایان قرعهکشی کاهش مییابند، تا جایی که مسئول روابط عمومی یکی از بانکهای معتبر کشور در گفتوگو با خبرنگار «تابناک» تأکید میکند، بسیاری از این حسابها، دقیقا در دوره قرعهکشی افتتاح و پس از آن بسته میشوند؛ یعنی نه تنها مشتری اقدام به تخلیه وجه از حساب خود میکند، بلکه در برخی موارد، حتی حاضر به باقی ماندن یک حساب قرضالحسنه با موجودی حداقلی ده هزار تومانی نیز نمیشود.
روشن است که در این فرآیند، اثری از نیت احسان و گسترش سنت قرضالحسنه دیده نمیشود و میتوان آشکارا گفت که این جشنوارههای قرعهکشی، رفته رفته ماهیت پدیدهای با نام حساب بانکی قرضالحسنه را تغییر دادهاند و این جذابیت تا جایی اثرگذار بوده که حتی برخی بانکها، به تازگی حسابهای غیر قرضالحسنه خود را نیز در قرعهکشیها شرکت داده اند تا مشتری مجبور نباشد برای بهرهمندی، حساب جدیدی را باز و دوباره آن را ببندد و به این صورت، هزینه بروکراسی و ثبتی مجموعه را بالا ببرد، بلکه او میتواند تنها برای افزایش شانس برنده شدن، موجودی حساب جاری خود را افزایش داده و مدتی آن را مسدود کند.
قرعهکشی حسابهای قرضالحسنه و…
اما ماجرا به این جا پایان نمییابد. متأسفانه، دیده میشود که برخی از این بانکها یا موسسات تازه راهاندازی شده مالی و اعتباری در تبلیغات خود برای قرعهکشیها، تلاش برای وانمود کردن عکس ماجرا را دارند که به طرز زنندهای توسط گوینده از افتتاح حساب با نیت قربة الیالله سخن گفته میشود. در این باره باید گفت، این مسأله نه تنها به سرپوشی بر ماهیت متفاوت کار تبدیل نمیشود، بلکه نوعی بیاحترامی به مقدسات و دستمایه قرار دادن آشکار مضامین دینی برای رسیدن به هدفی دیگر را به ذهن متبادر میکند.
گذشته از همه موارد گفته شده، پرسش اساسی اینجاست که اگر ابتکار حساب قرضالحسنه پس از انقلاب و در راستای اجرای قوانین بانکداری صورت گرفته، کاملا طبیعی است که دیگر کارویژههای ثانوی آن نیز در راستای احکام اسلامی بوده باشد، در حالی که امروز برخی ماهیت قرعهکشیهای قرضالحسنه را مغایر با احکام اسلامی میدانند!
برای نمونه، در بیشتر استفتاهایی که از مراجع معظم بابت قرعهکشی شده، پاسخهایی با این مضمون آورده شده که به دلیل تشابه به فتاوای حضرت آیتالله تبریزی (رة) به عنوان نمونه اشاره میکنیم:
«چنانچه شخصی که پول به بانک می گذارد، شرط قرعه کشی و دادن جایزه نکند، به طوری که اگر بانک قرعهکشی نکرد و با اینکه به اسم شخص درآمد جایزه را به او نداد، شخص مزبور، حقالمطالبه آن را برای خود قایل نباشد، در این صورت، گرفتن جایزه مانعی ندارد و جایزه ای که به او تعلق میگیرد، حکم مجهول المالک دارد».
طبیعی است که چنین چیزی درست نیست، چرا که بیشتر افتتاح حسابها در آستانه قرعهکشی به نیت برنده شدن صورت میگیرد و باید گفت که فرد حتی در صورت آگاهی از احتمال اینکه قرعهکشی انجام نشود، اقدام به افتتاح حساب نخواهد کرد؛ چه رسد به احتمال اینکه جایزه فرد برنده را به او ندهند و البته حضور ناظرانی از دیگر سازمانها بر قرعهکشی بانکها، تنها عاملی برای اطمینان مشتریان از دادن جوایز به عنوان حق برندگان است و تأییدی بر این مدعاست که افتتاح کنندگان، نه تنها از حق گرفتن جایزه نخواهند گذشت، بلکه دقیقا به همین دلیل شرکت کردهاند.
عاملان به قرضالحسنه را تکریم کنید
شاید اگر بانکها قصد تکریم شرکتکنندگان در حسابها و سنت قرضالحسنه را داشتند، بهتر بود، بدون اعلام دورههای قرعهکشی، به کسانی که سالهاست چنین حسابهایی را باز کرده و برای ایجاد امکان دادن وام قرضالحسنه به نیازمندان، موجودی آن را کم نکرده و یا افزودهاند، بدون قرعهکشی و به حسب مدت قرار دادن این اعتبار طی سالها در اختیار بانک، جوایزی برای قدردانی به آنان اهدا میشد.
البته این پرسش هم از مسئولین بانک مرکزی بد نیست که با وجود این همه دقت در مقررات بانکی بر اجرای قانون بانکداری اسلامی طی عقود و موارد مشابه، چرا به تکرار قرعهکشیهایی که شبهه بارز غیر شرعی بودن ـ بنا بر فتوای مراجع عظام ـ را دارند، پیوسته و بیکوچکترین اعمال محدودیت یا نظارت شرعی، مجوز داده میشود؟
اگر هدف تنها سودآوری است، دست از سر قرضالحسنه بردارید!
اگر بانکها به تداوم سودآوری پافشاری دارند و قرضالحسنه را فاقد این کار ویژه میدانند، بهتر نیست از اجرای این سنت به شیوههای درآمدزا و لاتاریگونه دست برداشته و به کلی آن را رها کنند تا اینکه با چنین عملیاتهایی، انگیزه و فضای معنوی حاکم بر قرضالحسنه را تحتالشعاع قرار دهند؟!
گفتنی است، هم اکنون بسیاری از صندوقهای قرضالحسنه خیرین در مساجد، هیأتها و دستههای دیگر ـ حتی بدون داشتن جایگاه ثبت شده و رسمی کشوری همانند سالهای پیش از انقلاب ـ در حال رساندن خدمات شایسته قرضالحسنه به نیازمندان بوده و مردم با نیت حقیقی معنوی در خدمات این صندوقها مشارکت میکنند.
منبع: تابناک