پس از وتوی قطعنامه پیشنهادی اتحادیه عرب در شورای امنیت سازمان ملل، تحولات مربوط به سوریه به یک کشمکش آشکار میان حامیان و مخالفان اسد تبدیل شده است. اکنون به نظر می‌رسد بیش از آنکه تحولات داخلی این کشور تعیین کننده باشد، تحولات و تحرکات بیرونی است که عامل تعیین کننده به حساب می‌آید.

اتحادیه عرب با توپ پر قطعنامه‌ای را به شورای امنیت برد و با وتوی مثل آب خوردن چین و روسیه دست خالی برگشت. سپس قطعنامه‌ای دیگر باز هم به ابتکار اعراب در مجمع عمومی مطرح شد که اگرچه لازم الاجرا و الزام آور نبود اما پاسخی شد به حامیان بشار اسد و وتوکنندگان قطعنامه پیشین.

قطعنامه مجمع عمومی که با اختلاف بسیار زیاد به تصویب رسید و دولت بشار اسد را به کناره گیری از قدرت فراخواند، فضای سیاسی حول و حوش سوریه را کاملا دوگانه و دودسته کرده است. از یکسو فرانسه و بریتانیا و بطور کلی اتحادیه اروپا به عنوان قدرت‌هایی فرامنطقه‌ای و از سوی دیگر چین و روسیه به عنوان دو قدرت تاثیرگذار در خاورمیانه. شاید بتوان اینطور گفت که چین و روسیه از بقایای حوزه نفوذ و منطقه استراتژیکی محافظت می‌کنند که در صورت عقب نشست یا عقب نشانده شدن از آن، هیچ سری از سررشته‌های تحولات منطقه خاورمیانه را در دست نخواهند داشت.

بهار عربی از یک سال پیش تا امروز روندی مغایر با منافع و هژمونی چین و روسیه طی کرده و به نظر می‌رسد در بلندمدت با قدرت گیری بیش از پیش امریکا و اسرائیل همراه خواهد شد. پیش بینی این روند از آن رو صورت می‌گیرد که اتحادیه عرب و شورای همکاری خلیج فارس در حال دیزاین یا طراحی تازه‌ای برای منطقه هستند و به طرز خارق العاده‌ای به اتحادیه اروپا و امریکا نزدیک شده‌اند.

در چنین فضایی، چین و روسیه از همه توان خود برای احیای بشار اسد تلاش می‌کنند؛ چرا که بودن یا نبودن او ارتباط مستقیم با حفظ توازن قوا در منطقه دارد. مساعی روس‌ها و چینی‌ها هم جنبه دیپلماتیک دارد و هم جنبه فشار و تهدید. درواقع آن‌ها‌‌ همان روشی را به کار می‌برند که مخالفان غربی اسد به کار بسته‌اند. ابزار در اختیار روس‌ها و چینی‌ها علاوه بر کارت وتو، حضور و بروز منطقه‌ای و مانور در آب‌های مدیترانه و حمایت لجستیکی از بشار اسد است؛‌‌ همان گونه که غربی‌ها هم اعلام کرده‌اند باید از مخالفان بشار اسد حمایت همه جانبه و اتحاد آن‌ها را در برابر دمشق تقویت کرد.

چین و روسیه پس از مشاهده اجماعی که در مجمع عمومی سازمان ملل علیه بشار اسد صورت گرفت، بر آن هستند تا از نزدیک در جریان تحولات سوریه قرار بگیرند و تاجای ممکن بر مسیر تحولات داخلی این کشور تاثیر بگذارند. دیپلمات‌های چینی در سفر خود به دمشق اعلام کردند که می‌خواهند علاوه بر مقام‌های دولتی، با طرف‌های درگیر نیز گفتگو کنند و آن‌ها را به خاتمه دادن به خشونت‌ها ترغیب کنند.

در همین حال رژیم‌های عربی که از وتوی پیشنهادشان توسط روسیه و چین ناراضی هستند، همچنان درصدد کمک به مخالفان و حفظ فشارهای منطقه‌ای و بین المللی بر دمشق هستند. آن‌ها تلاش می‌کنند سفر و میانجی گری‌های چین و روسیه در سوریه را بی‌اثر کنند و وضع را‌‌ همان گونه که هست پیش ببرند و اسد را در مخمصه و بحران نگه دارند و بدین طریق حرارت را در سوریه به نقطه اوج برسانند. آن‌ها می‌دانند که تنها در صورت بسته ماندن درِ دیگ جوشان سوریه و بالا بردن میزان الحراره است که می‌توانند انفجاری عظیم درست کنند و به هدف خود نایل شوند. روسیه و چین نیز با علم به این موضوع از همه ابزار دیپلماتیک و غیر دیپلماتیک برای خلاصیدن بشار اسد از این فشار و نرسیدن درجه حرارت به نقطه انفجار استفاده می‌کنند.

می‌توان گفت اگر اعراب به پشتوانه بخش عمده جامعه بین الملل، تمام قد پشت مخالفان ایستاده‌اند، چین و روسیه – به همراه ایران – هم قصد خالی کردن پشت بشار اسد را ندارند و همچون سه پایه محکم او را سرپا نگه داشته‌اند.

پس از سفر معاون وزیر خارجه چین به سوریه که تنها یک روز پس از مخالفت پکن با قطعنامه مجمع عمومی انجام شد، یک مقام دومای روسیه نیز به سوریه خواهد رفت. نمایندگان روسی و چینی یکی پس از دیگری به دمشق می‌روند تا واسطه گفتگو با مخالفان، پایان دادن به درگیری‌ها و زمینه چینی برای همه پرسی قانون اساسی و سایر اصلاحات موردنظر بشار اسد باشند.

آنچه بیش از هر چیز برای طرف‌های روسی و چینی در سوریه اهمیت دارد، توقف هرچند کوتاه مدت خشونت‌ها در شهرهای مختلف سوریه است که دستاویز مناسب در اختیار منتقدان و مخالفان خارجی حکومت سوریه قرار می‌دهد تا فشارهای سیاسی و اقتصادی بر این کشور را همچنان حفظ کنند.

باید منتظر نتایج این دیدار‌ها و سفرهای دیپلماتیک نشست و دید آیا چین و روسیه می‌توانند با جایگاه حداقلی که در جامعه اعراب و غرب پیدا کرده‌اند، زمینه‌ها و بهانه‌های کافی را برای سقوط یکی از مهم‌ترین دژهای ضد غرب در خاورمیانه سلب کنند و بیش از پیش به چوب لای چرخ و استخوان در گلوی مخالفان دولت سوریه تبدیل شوند؟

منبع: دیپلماسی ایرانی