دوشنبه 17 سپتامبر 12 | 14:42

نفت، اقتصاد مقاومتی و چند نکته

ارسلان ظاهری بیرگانی

ما باید بپذیریم که در یک «جنگ تمام عیار اقتصادی» با آمریکا و دنیای غرب هستیم، دشمن که به خوبی «نقاط ضعف اقتصادی» ما را تشخیص داده است، تلاش دارد تا با برنامه ریزی و تحریم‌های شدید، این «نقاط ضعف» را به «تهدید» ی علیه ایران…


ارسلان ظاهری بیرگانی- اصطلاح «اقتصــاد مقاومتی» اولین بار در تاریخ ۱۳۸۹/۶/۱۶ توسط مقام معظم رهبری وارد ادبیات اقتصادی کشور شد.

۱- غرب که از «الگوشدن انقلاب اسلامی ایران» برای ملت‌های مسلمان و آزادیخواه در هراس بوده و هست، در ۳۳ سال گذشته از هیچ اقدامی برای ممانعت از این کار فروگذار نکرده و در عرصه‌های نظامی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی جنگ‌های تمام عیاری را علیه ایران به راه انداخته است.

۲- در عرصه نظامی، هشت سال جنگ تحمیلی، در عرصه فرهنگی به تعبیر مقام معظم رهبری ناتو یا شبیخون فرهنگی، در عرصه سیاسی، پروژه انزوای سیاسی و در عرصه اقتصادی، به زعم خود «تحریم‌های هوشمند و فلج کننده» را به کار برده است.

۳- ما باید بپذیریم که در یک «جنگ تمام عیار اقتصادی» با آمریکا و دنیای غرب هستیم، دشمن که به خوبی «نقاط ضعف اقتصادی» ما را تشخیص داده است، تلاش دارد تا با برنامه ریزی و تحریم‌های شدید، این «نقاط ضعف» را به «تهدید» ی علیه ایران تبدیل و شریان‌های اقتصادی ما را مختل کند، در واقع «اقتصاد مقاومتی» یک سیاست راهبردی است که با اشراف کامل به نقشه‌های دشمن، تلاش می‌کند تا این «تهدید‌ها» را به «فرصت» تبدیل کند.

۴- برگ برنده ایران در تمام عرصه‌های یاد شده، حضور گسترده و قاطعانه مردم بعنوان اصلیترین حامی نظام و گوش به فرمان رهبری بوده است، در این مرحله نیز هدف نهائی دشمن از این تحریم‌های گسترده این است که با تحت فشار قرار دادن مردم، آن‌ها را در مقابل نظام قرار دهد، اگرچه مسئولان آمریکائی در اظهارات خود، هدف از این تحریم‌ها را «دولت ایران» عنوان می‌کنند نه «ملت ایران»، اما مقام معظم رهبری در این باره می‌فرمایند: «می‌گویند ما طرفمان ملت ایران نیست! دروغ می‌گویند؛ اصلاً طرف، ملت ایران است. تحریم براى این است که ملت ایران به ستوه بیاید، بگوید آقا ما به خاطر دولت جمهورى اسلامى داریم زیر فشار تحریم قرار می‌گیریم؛ رابطه‌ى ملت با نظام جمهورى اسلامى قطع بشود. هدف اصلاً این است»
۸۹/۶/۱۶
۵- غربی‌ها با تصویب قطعنامه ۱۹۲۹ در سال ۲۰۱۰ موج جدیدی از تحریم با محوریت؛ تحریم خرید نفت ایران، تحریم بانک مرکزی و بانک‌های ایران، تحریم سرمایه گذاری خارجی در اقتصاد ایران به خصوص در بخش انرژی، تحریم حمل و نقل دریائی و هوائی ایران، تحریم تجاری (ممنوعیت فروش کالا از اقلام با فناوری پیشرفته تا خودرو سواری به ایران) را در دستور کار خود قرار داده‌اند.

۶- یکی از اصلیترین نقاط ضعف اقتصادی ما «بیماری اعتیاد» ی است که اقتصاد ما از گذشته تا کنون به آن دچار بوده است و به واقع باید گفت این اقتصاد، همچون یک فرد دارای بیماری «اعتیاد»، به مواد مخدر و «طلای سیاهی به نام نفت» اعتیاد و وابستگی شدید داشته و دارد.

۷- اما چند نکته پیرامون نفت در ایران:

الف) نفت، کالایی استراتژیک که روز پنجم خرداد ۱۲۸۷ برای اولین بار در ایران، در مسجدسلیمان کشف شد و صدور آن از سال ۱۲۹۲ ش / ۱۹۱۳ م – یعنی یکسال پیش از وقوع جنگ جهانی اول ـ آغاز شد، نویسنده انگلیسی کتاب «Oil Persian» در این باره می‌نویسد:

«… روز ۲۶ ماه مه سال ۱۹۰۸ [۵ خرداد سال ۱۲۸۷] که عملیات چاه‌کنی به عمق ۱۱۸۰ پا رسیده بود، نفت فوران کرد و متجاوز از ۵۰ پا از دستگاه حفاری بالا زد. به این ترتیب صنعتی آغاز شد که طی دو جنگ‌، نیروی دریایی انگلستان را نجات داد ولی برای ایرانیان زحمتی ایجاد کرد که از مجموع مزاحمت‌های سیاسی دولت‌های بزرگ بیشتر بود.»

ب) دستیابی به نفت ایران برای انگلیسی‌ها، یک جهش بزرگ در نظام اقتصادی کشورشان و به مانند خون در رگ اقتصاد بریتانیا بود، در حقیقت‌ اعمال نفوذ دائمی بر دولت‌های قاجار، به قدرت رساندن رضاخان و یا اشغال خاک ایران‌، رویدادهایی است که انگلیسی‌ها در همه آن‌ها یک هدف مشترک را دنبال می‌کردند و آن حفظ منابع نفتی ایران بود.

ج) کشور ایران، از لحاظ «مجموعه ذخایر نفت و گاز» در جهان اول است (۱) اما وابستگی اقتصاد کشور به درآمدهای نفتی از گذشته موجب شکل گیری یک «اقتصاد تک محصولی» شده است. در کشور ما، متاسفانه سال‌هاست که همچنان نفت را به صورت خام صادر و درآمد حاصل از آن را نیز در «بودجه جاری» مصرف می‌کنیم.

د) هم اکنون ایران دارای ۶۰۰ میلیارد بشکه نفت درجا است اما همه آن قابل استحصال نیست. ضریب بازیافت نفت (Oil Recovery Factor) به طور میانگین ۲۶درصد است، یعنی به نوعی می‌توان گفت از این میزان نفت درجا تنها ۱۵۶ میلیارد بشکه نفت قابل استحصال است. در چنین شرایطی و با توجه به میزان تولید روزانه نفت ایران، تقریبا ۱۱۲ سال دیگر می‌توان نفت تولید و از این منبع عظیم خدادادی استفاده کرد. (۲)

هـ) اکثر مخازن نفتی ایران در نیمه دوم عمر خود هستند و در طول این دوره تولید نفت آن‌ها کاهش یافته و یا به عبارتی وارد دوره نیاز به فرایند EOR شده‌اند. (۳)

۸) مقام معظم رهبری پیرامون موضوع نفت می‌فرمایند:

«تا ده‌ها سال دیگر، دنیا محتاج نفت و گاز است؛ این یک مطلبِ مسلّم است. استکبار و قدرتهاى استکبارى می‌دانند که رگ حیاتشان به نفت و گاز وابسته است. آن روز که نتوانند این نفت ارزان را به دست بیاورند، آن روز که مجبور باشند براى تهیه‌ى نفت و گاز امتیاز بدهند و از زورگوئى دست بردارند، آن روز براى آن‌ها مصیبت ‌بار است. ۹۱/۱/۱

«اگر این نفتی که دست کشورهای این منطقه است، در دست اروپایی‌ها بود و بنا بود آن‌ها به شما مردم و مردم سایر کشورهایی که امروز نفت تولید می‌کنند، بفروشند، برای هر استکانش جان شما را می‌گرفتند! … امروز به خاطر خیانت بعضی از کشورهای تولید کننده نفت و هم‌دستیشان با دزدان غارت‌گر بین المللی، به جای اینکه نفت، وسیله‌ای در دست کشورهای تولید کننده آن برای کسب سود یا استفاده سیاسی و اقتصادی باشد، به عکس به عنوان وسیله‌ای در دست مصرف کنندگان قرار دارد! … در حقیقت نفت در مشت آن‌هاست، نفت مال ماست؛ اما سیاستش در دست دیگران است! چنین سرمایه‌ای مایه دردسر است». ۷۳/۳/۱۳

«ما باید به اینجا برسیم و بتوانیم خودمان را از درآمد نفت واقعاً بى‌نیاز کنیم. یکى از بزرگ‌ترین بلیات اقتصاد ما، و نه فقط اقتصاد ما، بلکه بلیات عمومى کشور، وابستگى ما به درآمد نفت است. من چند سال قبل از این گفتم – البته آن وقت مسئولین دولتى از این حرف هیچ استقبال نکردند – ما باید به جائى برسیم که اگر یک روزى به خاطر قضایاى سیاسى، اقتضائات سیاسى، یا اقتضائات اقتصادى در دنیا، اراده کردیم که صادرات خودمان را مثلاً براى مدت پانزده روز یا یک ماه متوقف کنیم، بتوانیم… اگر یک روزى اقتصاد کشور از درآمد نفت و صادرات نفت بریده شود، این توان را ملت ایران و نظام اسلامى در ایران به دست خواهد آورد؛ که تأثیرگذارى‌اش در دنیا فوق‌العاده است. ما باید به اینجا برسیم. خب، این حمایت می‌خواهد؛ باید از صادرات حمایت بشود.» ۹۰/۵/۲۶

«ما این نفت را ضایع می‌کنیم؛ البته این، کار امروز و دیروز نیست؛ ده‌ها سال است که بنای اقتصاد و پیشرفت کشور روی این روش گذاشته شده است و یک شبه هم نمی‌شود آن را عوض کرد. من ده، دوازده سال پیش به مسئولان آن روز گفتم آن روزی انسان در قضیه نفت احساس رضایت می‌کند، که کشور قادر باشد با اختیار خودش اعلام کند که من مصلحت می‌دانم امروز تولیدم را فلان قدر کم کنم؛ … امروز می‌خواهم صادرات نفتم را این قدر کم کنم و نفت را در کارهای غیرسوخت مصرف کنم- سوخت، بد‌ترین استفاده از نفت است و دنیا الی ماشاء الله استفاده‌های بهتر از سوخت نفت را کشف می‌کند و پیش می‌رود- آن روز ما می‌توانیم خوشحال باشیم و به نفت خشنود باشیم.» ۸۵/۳/۲۹

اما آنچه مسلم بنظر می‌رسد، این است که:

۹) وابستگی شدید اقتصاد ما به نفت، این «سرمایه بین نسلی»، یک «نقطه ضعف آشکار» در اقتصاد ماست که دشمن در این جنگ تمام عیار اقتصادی، بصورت ویژه بر روی آن تمرکز کرده است تا این نقطه «ضعف» را به «تهدید» ی جدی علیه ما تبدیل کند، ما باید نوع نگاه‌مان به نفت را تغییر دهیم، باید بپذیریم که نفت یک «سرمایه» است و نه «درآمد»، باید بپذیریم که «خام فروشی» بد‌ترین نوع استفاده از این سرمایه تمام شدنی است.

و بفهمیم بین سرمایه و درآمد فرق است، نفت سرمایه است نه درآمد کسی با نفت‌فروشی بخواهد مملکت را اداره کند یعنی با سرمایه‌فروشی، نفت را باید تبدیل کرد به یک سرمایه دیگر از آن درآمدش باید استفاده کرد (۴)

اقتصاد مقاومتی ما باید تمام تلاش و توان خود را برای حل هرچه سریع‌تر این معضل اساسی به کار ببندد و این شدنی نیست مگر با پایبندی به «الزامات اقتصاد مقاومتی».

اصلیترین الزامات اقتصاد مقاومتی از نگاه مقام معظم رهبری شامل موارد ذیل می‌شود:

«مردمى کردن اقتصاد، جزو الزامات اقتصاد مقاومتى است. این سیاستهاى اصل ۴۴ که اعلام شد، می‌تواند یک تحول به وجود بیاورد؛ و این کار باید انجام بگیرد. البته کارهائى انجام گرفته و تلاشهاى بیشترى باید بشود. بخش خصوصى را باید توانمند کرد».

«کاهش وابستگى به نفت یکى دیگر از الزامات اقتصاد مقاومتى است. این وابستگى، میراث شوم صد ساله‌ى ماست. ما اگر بتوانیم از همین فرصت که امروز وجود دارد، استفاده کنیم و تلاش کنیم نفت را با فعالیتهاى اقتصادىِ درآمدزاى دیگرى جایگزین کنیم».

«مسئله‌ى مدیریت مصرف، یکى از ارکان اقتصاد مقاومتى است؛ یعنى مصرف متعادل و پرهیز از اسراف و تبذیر. هم دستگاه‌هاى دولتى، هم دستگاه‌هاى غیر دولتى، هم آحاد مردم و خانواده‌ها باید به این مسئله توجه کنند؛ که این واقعاً جهاد است».

«یک بُعد دیگرِ این مسئله‌ى تعادل در مصرف و مدیریت مصرف این است که ما از تولید داخلى استفاده کنیم».

«هدفمند کردن یارانه‌ها هم در جهت شکل دادن به اقتصاد ملى است».

«استفاده‌ى حداکثرى از زمان و منابع و امکانات. از زمان باید حداکثر استفاده بشود».

«حرکت بر اساس برنامه، یکى از کارهاى اساسى است. تصمیمهاى خلق‌الساعه و تغییر مقررات». ۱۳۹۱/۵/۳
۱۰) و اما نکته پایانی:

مردم و مسئولان ما باید واقعاً بپذیرند که ما در یک نقطه بسیار حساس به سر می‌بریم، همبستگی ملت و نظام در این برهه تاریخی می‌تواند کشور را به خوبی از «پیچ تاریخی» عبور دهد و به تعبیر رهبر انقلاب:

یک واقعیت دیگر هم این است که اگر کشور در مقابل فشارهاى دشمن – از جمله در مقابل همین تحریم‌ها و از این چیز‌ها – مقاومت مدبرانه بکند، نه فقط این حربه کُند خواهد شد، بلکه در آینده هم امکان تکرار چنین چیزهائى دیگر وجود نخواهد داشت». ۱۳۹۱/۵/۳

پی نوشت‌ها:

۱) کشور ایران ۱۴درصد ذخایر نفت خام و ۱۷ درصد ذخایر گازی جهان و درمجموع ۱۵٫ ۵ درصد از «مجموع ذخایر نفت و گاز جهان» را به خود اختصاص داده است.
۲) http: //www. farsnews. com/newstext. php؟ nn=۱۳۹۱۰۳۱۰۰۰۰۶۰۳
۳) Enhanced Oil Recovery= EOR بازیافت ثانویه نفت
۴) آیت الله جوادی آملی

ثبت نظر

نام:
رایانامه: (اختیاری)

متن: