سه‌شنبه 04 دسامبر 12 | 15:31
قسمت چهارم و پایانی

اسلام در آمریکای لاتین، چالش‌ها و فرصت‌ها

یاسر عسگری

بهایی‏‌ها در راستای سیاست‏های آمریکا و کشورهای غربی، برای تضعیف عقاید و تفرقه بین مسلمانان و همسویی با سیاست‎های غربی به تبلیغ گسترده فرهنگ مشغولند. بهایی‌ها در حال حاضر بیشتر در پاناما، کاستاریکا، السالوادور و تا حدودی در شیلی حضور دارند. در گویان، سورینام، اکوادور، بولیوی، نیکاراگوئه، کلمبیا، پاراگوئه و دیگر کشورهای منطقه نیز حضور و فعالیت دارند.


تریبون مستضعفین-یاسر عسگری

 ۱۱-۳. محدود بودن ارتباطات مراکز اسلامی جهان اسلام با مسلمانان و مراکز اسلامی این منطقه

حضور رهبران و مبلغان اسلامی در کنفرانس‏های ادیان و گفتگوهای بین‏الادیانی و حضور در رسانه‏‌ها و دانشگاه‏‌ها و مراکز علمی و تحقیقاتی و استفاده از چنین فرصت‏‌ها و ابزارهایی منجر به شناساندن درست اسلام و تعالیم وآموزه‏های الهی این دین به مردم خواهد شد و قطعاً حساسیت‎‌ها و تبلیغات را کم و خنثی خواهد کرد. از سویی دیگر آنچه می‌‏تواند به جایگاه جوامع مسلمانان در منطقه کمک نماید مشارکت با دیگر ملت‌ها و دولت‏های منطقه در مبارزه با مشکلات اجتماعی و عمومی است؛ مشکلاتی چون مشروب، سوءاستفاده‏های جنسی، جنایت، ایدز، از بین بردن محیط زیست، مواد مخدر و…

۱۲-۳. فعالیت‏های تخریبی فرقه بهائیت

بهایی‏‌ها در راستای سیاست‏های آمریکا و کشورهای غربی، برای تضعیف عقاید و تفرقه بین مسلمانان و همسویی با سیاست‎های غربی به تبلیغ گسترده فرهنگ مشغولند. بهایی‌ها در حال حاضر بیشتر در پاناما، کاستاریکا، السالوادور و تا حدودی در شیلی حضور دارند. در گویان، سورینام، اکوادور، بولیوی، نیکاراگوئه، کلمبیا، پاراگوئه و دیگر کشورهای منطقه نیز حضور و فعالیت دارند ولی به نظر می‌رسد فعالیت‏های این فرقه در پاناما و کاستاریکا گسترده‌تر از سایر نقاط این منطقه است. در برخی از کشور‌ها دانشگاه و مدرسه دارند. از آنجایی که این گروه مورد حمایت آمریکا و غرب هستند، مانعی برای فعالیتشان نیست. البته آمار دقیقی نیست که مردم چقدر به این ادیان و فرقه‌ها گرایش پیدا کرده‌اند، ولی سایت‌های بهائیت، آماری غیر واقعی از پیروان خود در منطقه ارائه می‌‏دهند. عمده ایرانیانی که به کشورهای آمریکای لاتین مهاجرت کرده‌اند، از فرقه ضاله بهائیت پیروی می‌کنند. آنان بیشتر ترجیح داده‌اند در کشورهای آمریکای جنوبی که از امکانات مالی و اقتصادی بیشتری دارند و در عین حال از جاذبه‌های توریستی برخوردار هستند، سکنی گزیدنند.

برای مثال فرقه بهائیت در بولیوی دارای طرفدارانی است و یک مرکزی بنام «مجمع ملی روحانیت بهاییان بولیوی» در شهر لاپاز، پایتخت این کشور متعلق به این فرقه است و دارای یک ایستگاه رادیویی و یک دانشگاه در شهر سانتا کروز می‌باشند. مجمع ملی روحانیون بهائی با ۵۴۰ مقر در پاناما نیز فعالیت دارد. بهائیان در کیتو، پایتخت اکوادور و هم‌چنین در پاراگوئه و کلمبیا فعالند و در اکوادور و پاراگوئه، یک مجمع ملی روحیانت بهائی دارند. گفتنی است علت اصلی گرایش مردم فقیر منطقه به این فرقه انحرافی، حمایت‏های مالی فراوان از پیروان، فقر مالی و وضعیت بد معیشتی مردم منطقه هست.

بهائیان آمریکای لاتین فعالیت‌های چشمگیری در سال‌های اخیر از خودشان نشان داده‌اند و در تلاشند در هر یک از کشورهای منطقه، ایستگاه رادیویی و یک دانشگاه و مرکز آکادمیک برای خود راه‌اندازی کنند. آن‌ها در تخریب عقاید مسلمانان و هم‌چنین تخریب عقاید مردم درباره مسلمانان فعالند.

۱۳-۳. فعالیت‏های رژیم صهیونیستی و یهودیان در منطقه

تاریخ حضور یهودیان در آمریکای لاتین به سفر کریستف کلمب به این قاره در سال ۱۴۹۲ بر می‌گردد. در این سفر، ۷ یهودی به همراه وی بودند. پس از آن، یهودیان که پناهگاه مناسبی برای فرار از تفتیش عقاید مذهبی در اروپا یافته بودند، در مستعمرات جدید اسپانیا و پرتغال سکنی گزیدند. امروزه آمریکای لاتین حدود ۵۰۰ هزار یهودی دارند که بیشتر آنان در آرژانتین و برزیل زندگی می‌کنند. لذا رژیم صهیونیستی به دلایل مختلف سیاسی، اقتصادی و کشاورزی ارزش زیادی برای این منطقه قائل است و با توجه به تمرکز فراوان یهودیان در آرژانتین و برزیل، نفوذ فراوانی در این کشور‌ها دارد.

خالد تقی‎الدین، دبیرکل اتحادیه مؤسسه‌های اسلامی برزیل در این‌باره می‌‎گوید: «آمریکای لاتین و به‌ ویژه برزیل اخیرا در کانون توجه رژیم صهیونیستی قرار گرفته و سفارت رژیم اسرائیل در این قاره نقش مهمی ایفا می‌کند، این در حالی است که سفارت‌خانه‌های کشورهای اسلامی تنها به برگزاری مراسم‌ها و جشن‌هایی در مناسبت‌های رسمی بسنده می‌کنند و به مشکلات مسلمانان و گشودن باب گفت‌وگو و ارتباط با اقلیت‌های مسلمان توجهی ندارند.»

۱۴-۳. تفرقه بین گروه‌های تبلیغی و اسلامی در منطقه

هم اکنون با توجه به گسترده شدن فعالیت‎های تبلیغی گروه‌های مختلف اسلامی از جمله فارغ‏التحصیلان عربستان، مصر، شبه قاره هند، ترکیه، آفریقای جنوبی و… به ویژه وهابیت و جماعت‌های تبلیغی، تفرقه بین گروه‌های تبلیغی و اسلامی در منطقه پررنگ‏‌تر شده است. در گذشته شیعیان و اهل سنت منطقه به عنوان مسلمان، در کنار یکدیگر زندگی می‌کردند، ولی با فشار وهابی‌ها ـ که آرژانتین مرکز آنان در آمریکای لاتین است ـ بین آنان اختلاف ایجاد شد و مراکزشان از یکدیگر جدا شد.

۴ـ فعالیت کشورهای اسلامی در منطقه

در آمریکای لاتین، هر نقطه که محل مهاجرت اعراب، به خصوص لبنانی، فلسطینی و سوری بوده، مسلمانان آن‌جا بیشتر است. مثلاً فلسطینی‌ها در شیلی، سوری‌ها و لبنانی‌ها در آرژانتین و برزیل، هندی‏‌ها و پاکستان‌ها در سورینام، ترینیداد و توباگو و گویان تعداد بیشتری دارند. لذا می‌توان گفت که این کشور‌ها، محل تجمع مسلمانان در این منطقه هستند. البته مسلمانان کم و بیش در ونزوئلا، مکریک، کلمبیا، پاراگوئه و دیگر کشورهای آمریکای مرکزی هم هستند.

کشورهای اسلامی مانند لبنان و سوریه با عمده این کشور‌ها و جماعات مسلمان آن‌جا ارتباط بیشتری دارند اعم از ارتباطات مذهبی، تجاری و حتی سیاسی؛ چون اکثر مسلمانان آنجا از اعراب لبنانی و سوری هستند و با کشور‌هایشان مبادلات تجاری دارند. غیر از این کشور‌ها که به صورت سنتی با مهاجران اعراب تعامل دارند، دیگر کشورهای اسلامی مانند اندونزی، مالزی، ایران، عربستان، ترکیه، مصر و پاکستان نیز در منطقه فعالیت‌های مذهبی و اقتصادی و سیاسی دارند. اما فعالیت‌های اقتصادیشان چندان چشم‌گیر نیست.

۱-۴. عربستان

دولت عربستان براساس توان مالی خود توانسته است فعال‌تر از بقیه کشورهای اسلامی در زمینه دینی عمل کند. این کشور در اکثر کشورهای اسلامی درصدد ساخت مساجد و مراکز اسلامی و هویت‎دهی به مسلمانان و اعراب مهاجر منطقه برآمده است. مثلاً در برزیل، بوینوس آیرس آرژانتین، ونزوئلا و شیلی مساجد خیلی بزرگی ساخته است. در بعضی از کشورهای دیگر منطقه، مساجد و مراکز اسلامی مشابه را در حال ساخت دارد و از این لحاظ، پول زیادی خرج می‌کند. ولی به لحاظ فرهنگی، دانشگاه‌های الازهر مصر، المدینه و امّ القری عربستان و… نمایندگان و روحانیونی را به منطقه می‌فرستند. البته غالب روحانیون فارغ‏التحصیل‏ جامعه الازهر مصر، امامت جماعت و سرپرستی مراکز اسلامی ساخت عربستان را بر عهده می‌‏گیرند؛ یعنی نوعی تعاملات بین دولت‌های مصر و عربستان است که تأمین بعد مالی‌اش بر عهده سعودی‏‌ها و بعد فرهنگی و تبلیغی‌اش در دست مصری‌هاست. البته در سال‌های اخیر، دولت عربستان خود، واعظ و روحانی به منطقه اعزام می‌کند.

۲-۴. جمهوری اسلامی ایران

غالب فعالیت‏های فرهنگی و دینی ایران اسلامی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در منطقه آمریکای لاتین به فعالیت‌های عمیق و ارزشمند حجت‌الاسلام والمسلمین محسن ربانی برمی‏گردد. ربانی، رایزن فرهنگی سابق ایران در آرژانتین بود که از سوی بخش بین‏الملل سازمان تبلیغات اسلامی به این کشور اعزام شد و در مدت ۱۰ سال حضورش در منطقه، فعالیت‏های فراوانی در آرژانتین و کل منطقه آمریکای لاتین صورت داد. حضور در دانشگاه‌ها، گفتگو با کشیشان و رهبران ادیان دیگر، شرکت در کنفرانس‏‌ها و همایش‏‌ها، ترجمه مباحث اسلامی به زبان اسپانیولی و هم‌چنین شناسایی و فرستادن جوانان مستعد مسلمان به قم برای فراگیری علوم اسلامی از جمله فعالیت‏های وی بود. مقر اصلی فعالیت‏های او در آرژانتین بود، ولی وی بیشتر در کشورهای اسپانیولی زبان منطقه فعالیت داشت و سفرهای تبلیغی به شیلی، کلمبیا، ونزوئلا، کوبا و… نیز انجام داد. وی در گسترش و تقویت و انسجام شیعیان در منطقه نقش موثر و قابل تقدیر دارد و حتی زمینه سفر آیت‏‌الله مصباح یزدی، آیت‏‌الله جعفر سبحانی و آیت‏الله عمید زنجانی به این منطقه را فراهم کرد. وی هم اکنون مشاور بین‌الملل‌ ریاست جامعه المصطفی العالمیه است و در قم یک موسسه پژوهشی ـ فرهنگی به نام «اندیشه شرق» راه‏اندازی کرده است. در کنار این موسسه، مجمع جهانی اهل بیت، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و اخیراً جامعه المصطفی العالمیه نیز فعالیت‌هایی در عرصه تبلیغ اسلام و اسلام‌شناسی در منطقه دارد. ناگفته نماند که وزارت امور خارجه هم طی دهه اخیر فعالیت‌های دیپلماتیک خود را در این منطقه گسترش داده و با حضور در این منطقه باعث شناخت بیشتر انقلاب اسلامی و اسلام شده است.

۳-۴. ترکیه

بعضی از گروه‌های فرهنگی و اقتصادی ترکیه به ویژه گروه‌های صوفی این کشور و هم‌چنین اخیراً هواداران و پیروان فتح‏الله گولن (Fathullah Gulen) متوجه آمریکای لاتین شده و مکاتب خود را در منطقه اشاعه می‌دهند. چرا که رقص و سماع و تفکرات صوفیه تا حدودی می‌تواند جاذبه‌های غربی را در کنار خودش داشته باشد و برای برخی مردم منطقه نیز جالب و جذاب به نظر برسد. از آنجایی که غالب مردم منطقه، تشنه معنویت، سیاست‌زده و منتقد عملکرد کلیسا‌ها هستند، لذا گروه‌های صوفیه امیدوارند با توجه به روحیات مردم و مساعد بودن فضا، پیروان و مریدانی برای خودشان دست و پا کنند.

گولن، روشنفکر مسلمان و سکولار ترکیه است که هم اکنون در آمریکا زندگی می‌‏کند. تلاش وی شکل دادن اسلام مدرن است و او این کار را با مهم جلوه دادن علوم تجربی و طبیعی انجام می‌‏دهد. به بیانی دیگر، وی دغدغه اول خود را آموزش و تغییر در نظام آموزشی مسلمانان قرار داده است. لذا وی و هوادارانش ظرف ۳۰ سال گذشته، شبکه‏ای از مدارس تقریباً یکسان را در ترکیه و کشورهای دیگر تأسیس کرده‌اند. آموزش در این مدارس، سکولار و غیردینی است و تمرکز اصلی روی شیوه‏های آموزشی مدرن و روی قشر سرمایه‌دار و سیاسیّون است، لذا توانسته‏ است برای تأسیس این مراکز، از دولت لائیک ترکیه و حتی دیگر کشورهای اروپایی و آمریکایی، امکانات و تسهیلات بگیرد. زبان اول این مدارس، انگلیسی است. این مدارس در بسیاری از کشورهای جهان شعبه دارد و توانسته است در آسیای مرکزی بسیار تأثیرگذار باشد و مورد استقبال فراوان مردم قرار بگیرد. فعالیت‏های گولن را در چند محور می‌‏توان خلاصه کرد: ۱. فعالیت در حوزه مناسبات بین‏الادیانی، ۲. سازگار نشان دادن اسلام و لائیسیته، ۳. محکومیت علیه خشونت تحت نام اسلام و ۴. توجه به اهمیت فراوان آموزش در اسلام. فعالیت‏های وی را می‌‏توان در راستای دیپلماسی فرهنگی ترکیه قلمداد کرد.

هواداران گولن به ویژه در شیلی، آرژانتین، برزیل و دیگر کشورهای آمریکای لاتین، امکانات آموزشی خاصی را تأسیس کرده‌اند که با توجه به رویکرد این مدارس و آموزشگاه‌ها، جای تأمل جدی دارد.

البته علاوه بر کشورهای اسلامی برخی از گروه‌ها و فرقه‌های اسلامی در این منطقه تبلیغات می‌کنند و فعالیت دارند. از جمله قادیانیه (احمدیه)، اسماعیلیه، جماعت تبلیغی، خوجه‌ها. مؤسسه بلال می‌شن آمریکا (وابسته به خوجه‌ها)، افزون بر ایالات متحده آمریکا، در حوزه دریای کارائیب مانند ترینیداد و توباگو و چند کشور آمریکای جنوبی از جمله گویان، کلمبیا و آرژانتین، نیز فعالیت دارد. این مرکز با چاپ کتاب، مجله، جزوه و… در زمینه تشیع و ارتباط با اساتید و مردم مشغول است.

۵ـ علل گرایش مردم منطقه به اسلام

گرایش مردم منطقه به اسلام دلایل مختلفی دارد. به صورت خلاصه می‌‏توان گفت اسلام برای مردم منطقه آمریکای لاتین بسیار جالب و جذاب است. اما این علل و عوامل عبارت است از:

یکم، تبلیغات زیاد علیه اسلام. تبلیغات فراوان علیه اسلام و مسلمانان، باعث شهرت اسلام شده است و همه می‌‏خواهند بدانند که اسلام چه دینی است که این‌گونه آمریکا، رژیم صهیونیستی و کشورهای اروپایی را به ترس واداشته است.

دوم، جامعیت دین اسلام. آموزه‏های انقلابی، مباحث اجتماعی، سیاسی، فلسفی، عرفانی و حتی مسائل عبادی اسلام برای آن‌ها خیلی جدید و پرجاذبه است. در دوره بحران معنویت و زندگی ماشینی، معنویت اسلامی جذابیت بیشتری دارد.

سوم، مقاومت اسلامی منطقه خاورمیانه. به خاطر استقامت سه دهه‏ای جمهوری اسلامی ایران و خصوصاً موفقیت‏های جنبش‏های حزب الله لبنان و حماس فلسطین (از جمله پیروزی در جنگ‏های ۳۳ روزه و ۲۲ روزه) علیرغم تهدیدات غرب و تجاوزارت اسرائیل و…

چهارم، عملکرد غیرمردمی و سابقه تاریخی نفرت‏انگیز کلیسای کاتولیک و وجود بدبینی به کشورهای غربی در بین برخی اقشار روشن‌فکر و آزاداندیش جوامع. از آنجایی که کشورهای آمریکای لاتین به مانند آفریقا، سابقه استعمار و عملکرد نظام سرمایه‏دارى را در کشورهاى خویش به چشم دیده‏اند، نسبت به مناطق دیگر، کمتر تحت تأثیر رسانه‏هاى غربى هستند.

پنجم، سُست بودن پایه‎های معرفتی مسیحیت و غیرعقلانی بودن برخی آموزه‎های آن. البته در بین مردم منطقه به ویژه با وجود آیین‎های مختلف سرخ‌پوستی و بومی، رگه‏هاى مذهبى و اعتقادى و حتى بعضاً خرافى و غیرعقلانى هم در آن‌ها وجود دارد، و به لحاظ روحیات اجتماعی و فرهنگى، افرادی باز و آزادند و تعصبات کمتری دارند و مانند مردم کشورهاى اروپایى و آمریکایى، مقاومت کمترى در مقابل فعالیت‏هاى دینى و فرهنگى جدید دارند، لذا نه تنها دین اسلام، بلکه ادیان و مکاتب شرقی و معنویت‏گرای شرقی مانند هندویسم و بودیسم و فرقه‏های صوفی و شیطان‌پرست نیز پیروان قابل ملاحظه‏ای یافته و توانسته‌اند برای خود پیروانی بیابند.

مردم آمریکای لاتین می‌‏خواهند بدانند که اسلام چیست و چه می‌گوید؟ راجع به زن و حقوق آن‌ها، تروریسم، فقر، اقلیت‌های مذهبی، ظلم و بی‏عدالتی، انرژی هسته‏ای، کلیسا، بمب اتمی، محیط زیست، حقوق حیوانات، و… چه نظری دارد؟ فلسفه عبادات، فقر، دوزخ و بهشت و… چیست؟ آیا خریدنی هستند؟ برخی از این سئوالات، مسائلی است که در آیین کلیسایی و دیگر آیین‏های غیرعقلانی بودیسم و هندویسم و… جوابی قانع کننده نمی‌‏یابند. لذا آن‌ها می‌‏خواهند ببینند که دین اسلام درباره موضوعات و مسائل مختلف جهان معاصر و دغدغه‏های انسان مدرن، چه نظراتی دارد و تمایل دارند جواب این سئوالات را از زبان یک مسلمان بشنوند و با سخنان مسیحیت و دیگران ادیان مقایسه کنند. این مقایسه‏‌ها برایشان می‌تواند جاذبه داشته باشد.

ششم، دانشگاه‌های منطقه. هم اکنون دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی کشورهای منطقه، دوره‌های مختلفی برای اسلام-‌شناسی برگزار می‌کنند که عمدتاً از اساتید یهودی و بهایی استفاده می‌شود. هم اکنون دانشگاه‌ها ـ به ویژه دانشگاه‌های دانشگاه‌های غیر انتفاعی و غیر دولتی ـ این کشور‌ها فرصت مناسبی برای همکاری بین دانشگاهی کشورهای اسلامی با آنهاست. همچنان که به عنوان نمونه، دانشگاه تهران با دانشگاه لاپلاتای آرژانتین قرارداد همکاری دارد، ولی آن-چنان که باید از این فرصت استفاده نمی‌کنند.

استقبال از اسلام و گرایش مردم تا حدی است که سازمان تربیتی، علمی و فرهنگی اسلامی (آیسیسکو) در ششمین گردهمایی روسای مراکز فرهنگی و شوراهای اسلامی کشورهای آمریکای لاتین و دریای کارائیب در شیلی در ۳۰ آگوست ۲۰۰۷ خواستار تأسیس شورای عالی مسلمانان آمریکای لاتین و هم‌چنین تأسیس کرسی‎های تمدن اسلامی در دانشگاه‏های آمریکای لاتین شد.

از سویی دیگر، در حال حاضر به لحاظ خبررسانی، سایت‌هایی به زبانهای اسپانیولی و پرتغالی تأسیس شده‌اند یا امواج رادیویی که کشورهای اسلامی از جمله صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران راه‌اندازی کرده است، باعث امیدهایی در منطقه برای مسلمانان شده است و مسلمانان هم حرکت‌های فرهنگی و اجتماعی خویش را در این زمینه شروع کرده‌اند. لذا می‌‏توان گفت روند اسلام‌گرایی و حضور اجتماعی مسلمانان در منطقه روند رو به رشدی دارد. راه‏اندازی شبکه‌ تلویزیونی اسلامی به زبانهای اسپانیولی و پرتغالی از سوی کشورهای اسلامی خصوصاً ایران برای مردم منطقه ضروری است که خوشبختانه این شبکه اسپانیولی به نام هیسپان تی. وی (Hispan T. V) شروع به فعالیت کرد. تبلیغات مدرن با تکنولوژی‎های جدید می‌‏تواند فرهنگ و هنر و معارف اسلامی را به آمریکای لاتین بهتر معرفی، تبیین و تبلیغ ‌کند و باعث حضور پررنگ‏‌تر مسلمانان در اجتماع، فرهنگ و حتی سیاست منطقه شود. برای قشر فرهیخته نیز برگزاری نشست‏‌ها و میزگرد‌ها، فرصت مناسبی برای تبلیغ و تبیین دین است. حضور پررنگ در کنفرانس‌های بین‌الادیان و همکاری بین‌الادیانی برای مبارزه با الحاد و ولنگاری و بحران‌هایی چون فقر و بی‌عدالتی فراگیر، استثمار و استعمار جدید، اعتیاد و مواد مخدر، محیط زیست و جنگ‌های خانمان‌سوز ـ خصوصاً با کشیشان الهیات رهایی‏بخش ـ و داشتن موضع نسبت به اتفاقات و حوادث دنیای کنونی نیز می‌تواند در گرایش مردم به اسلام نقش موثرتری ایجاد نماید.

ثبت نظر

نام:
رایانامه: (اختیاری)

متن: