پنج‌شنبه 03 ژانویه 13 | 09:30
کار سیاسی مداح سوق دادن مردم به‎سمت رهبری است

بایسته‎های مداحی در گفت‎وگو با حاج ماشاءا… عابدی

مصاحبه کننده: مرتضی اعتماد سعید

این‎که به مداح‎ها می‎گویند وارد مسائل سیاسی نشوید، یک توطئه است. می‎خواهند بگویند که هیئت‎ها و هیئتی‎ها به‎عنوان یکی از گروه‎هایی که در خود انقلاب و در حفظ آن خیلی مؤثر بوده و هستند، کنار بروند. این، سست‎کردن انقلاب است. بنابراین جلسه روضه‎ای که در آن اصلاً حرفی از سیاست نباشد و حداقل یک دعایی نباشد با خواسته امام حسین (علیه‎السّلام) مغایر است.


مرتضی اعتماد سعید- بیست و پنج سالی می‌شود که شب‌های جمعه نوای «یا باسط الیدین بالعطیه»اش فضای مسجد شهدا را پر می‌کند. مدح اهل بیت (علیهم السلام) را از شانزده سالگی شروع کرده و حالا بعد از سی و اندی سال نوکری این خاندان، گنجینه‌ای بی نظیر از معارف است. اما حاج ماشا الله عابدی را به جز مداحی و مناجات خوانی‌اش بیشتر از همه به اخلاق می‌شناسند و همه آن‌هایی که از نزدیک با او در ارتباطند اذعان دارند که به علمی که از محضر بزرگانی چون آیت الله حق شناس فراگرفته، عامل است. توفیق رفیقمان شد تا در محضرش زانو بزنیم و از کلامش بهره ببریم.

حاج ماشااله عابدی۲

از دیدگاه شما چه ویژگی‎‎هایی باید در یک فرد باشد تا بتوان عنوان «مداح اهل‎بیت علیهم‎السّلام» به او داد؟
اولین نکته این است که مداح باید با ممدوح خود و کسی که او را مدح می‎کند تناسب داشته باشد. مداح اهل‎بیت هم چون مدح اهل‎بیت را می‎کند باید با آنها‎ تناسب داشته باشد یا حداقل با آنها مغایرت نداشته باشد. یعنی نمی‎شود که مثلاً زبانش هم به مدح امیرالمونین (علیه‎السّلام) بگردد و هم، خدای‎نکرده، به حرف‎های ناصحیح و ناصواب. این، مغایرت است. بنابراین، پیش‎نیاز مداحی، تناسب با ممدوح است. مشخص است که کسی نمی‎تواند مثل آنها‎ بشود؛ حضرت امیرالمؤمنین(علیه‎السّلام) هم فرمودند که شما نمی‎توانید مثل ما شوید ولی «اعینونی بورع و اجتهاد و عفه و سداد». پس اوّل‎قدم این است. این نکته حتی در ظاهر هم باید رعایت شود و ظاهر مداح هم باید شرعی و مناسب باشد. اگر این‎چنین نباشد ضعف است.
از طرف دیگر باید برای مدحی که می‎خواهد بخواند آمادگی داشته باشد. در گذشته آمادگی به حفظ اشعاری بود که قرار بود در جلسه خوانده شود ولی الان آزرو هم می‎خوانند که مانعی هم ندارد ولی باید اشعاری آماده کنند که مناسب شأن اهل‎بیت باشد؛ یعنی واقعاً مدح باشد. اشعار صحیح و مناسب از شعرای ورزیده در این فن بخوانند و بعد از انتخاب شعر اگر خودشان خبره نیستند، آنها‎ را به افراد خبره نشان دهند و از آنها‎ تأیید بگیرند.

به‎نظر شما آیا اساساً نوآوری در مداحی خوب است یا نه؟ و اگر خوب است چه حدومرز‎هایی دارد؟
اصل نوآوری که مسلماً خوب است؛ نه فقط در بحث مداحی بلکه در همه‎جا نوآوری‎داشتن خوب است. نکته‎ای که وجود دارد این است که نوآوری صددرصد نیست. برای مثال نباید کسی به سبکی بخواند که هیج‎جایی وجود نداشته است. بالأخره هر چیزی زمینه‎ای دارد. مهم این است که این زمینه از خارج از حیطه مداحی وارد نشده باشد. مثلاً نباید زمینه یک سبک، از خواننده‎ای گرفته شود که خود او آن زمینه را از کس دیگری گرفته که ممکن است در کشور‎های دیگر هم باشد.
پس اصل نوآوری، کار صحیح و پسندیده‎ای است اما باید دقت شود که در چهارچوب شرع باشد. مثلاً بعضی از سبک‎ها مختص مجالس لهوولعب است؛ حتی ممکن است طرب‎انگیز هم نباشد ولی چون مخصوص این مجالس است حرام است. حتی اگر سبکی تداعی‎کننده خواندن یک‎سری خواننده باشد که وجه مناسبی هم ندارند، مناسب نیست. یعنی اگر سبکی خوانده شود که مستمع یاد خواننده‎ای فاسق و فاجر بیفتد، پسندیده نیست.
به هر جهت باید به‎یاد داشته باشید که همان‎طور که گفتم از عالم غیر نباید سبکی بیاید و وارد این دستگاه شود. مگر ما نداریم که «اِنْ ذُکِرَ الْخَیْرُ کُنْتُمْ اَوَّلَهُ وَ اَصْلَهُ وَ فَرْعَهُ وَ مَعْدِنَهُ وَ مَأْویهُ وَ مُنْتَهاهُ» هر کاری اگر خیر باشد منشأ آن، اوّل و اصل آن به اهل‎بیت (علیهم‎السّلام) می‎رسد.

بعضی‎ها عقیده دارند کار مداح فقط روضه‎خوانی است اما عدّه‎ای معتقدند که او می‎تواند در حوزه‎‎های دیگر، از اخلاق گرفته تا سیاست، وارد شود. نظر شما چیست؟
حیطه کاری مداح محدود نیست ولی به یک معنا گسترده هم نیست. بستگی دارد که چه‎کسی باشد. گاهی مداح خصوصیات مختلفی دارد و کار‎های مختلفی از او برمی‎آید. همین الان مداح‎‎هایی هستند که به‎عنوان یک سخنران هم می‎توان از آنها‎ استفاده کرد. خوب هم سخنرانی می‎کنند. اما نمی‎توانیم بگوییم هر کس به‎صرف مداح‎بودن می‎تواند این کار را بکند. بالأخره باید سوادش را داشته باشد و باید مطالعه و تلاش کند.
در زمان قدیم معمولاً ابتدای شعرِ مادحان، پر از نصیحت و آگاهی و تنبیه و خلاصه، اخلاقیات بود. من نمی‎گویم که مثل یک استاد اخلاق حوزه علمیه قم بالای منبر صحبت کنند. اما در حد خودشان و به زبان شعر نکاتی را بگویند. گاهی ممکن است به فرموده مقام معظم رهبری(مدظله العالی) یک خط شعر به اندازه چندین سخنرانی اثر کند. این از وادی نصیحت و موعظه است.
از طرفی مداح هم عضو این‎جامعه است و هر فردی از این‎جامعه سزاوار است که در مسائل روز و مسائل سیاسی آگاهی و جهت‎گیری داشته باشد. نمی‎شود بگوییم همه، این جهت‎گیری را داشته باشند ولی مداح نداشته باشد. یک دانشجو بتواند این کار را بکند ولی مداح در این مسائل کنار برود؟ پس اصل این‎که مداح در وادی سیاست وارد شود صحیح است. منتها بستگی دارد به این‎که مداح چه‎کسی باشد، موقعیتش چگونه باشد و موقعیت جلسه‎اش چه‎طور باشد. اما این‎که تا چه حدی به این مسائل وارد شود، همان‎طور که در زمینه موعظه و نصیحت نمی‎تواند مثل علما وارد شود و فقط باید به بیان نکات و اشارات بپردازد در زمینه سیاسی هم نمی‎تواند مثل یک آدم سیاسی باشد. مداح باید مقام معظم رهبری (مدظله العالی) را محور قرار دهد و همه را به‎سمت ایشان سوق بدهد. از دید من عمده کار سیاسی یک مداح این است. به‎نظر من مداح در مسائل سیاسی نه باید اصلاً وارد نشود و نه باید وارد جزئیات شود.

حاج ماشااله عابدی
به اعتقاد بعضی‎ها عنوان کردن مسائل سیاسی در جلسه روضه، حال و هوای مراسم را به‎هم می‎ریزد. نظر شما چیست؟
اگر این‎طور بگویند حمل به صحتش این است که ساده‎لوح‎اند. چون خود امام حسین (علیه‎السّلام) وارد این مسائل شد. «هیهات‎من‎الذّله» متعلق به کیست؟ متعلق به امام حسین (علیه‎السّلام) است. اصلاً جنگ امام حسین (علیه‎السّلام) مگر سیاسی نیست؟ بنابراین این‎که به مداح‎ها می‎گویند وارد مسائل سیاسی نشوید، یک توطئه است. می‎خواهند بگویند که هیئت‎ها و هیئتی‎ها به‎عنوان یکی از گروه‎هایی که در خود انقلاب و در حفظ آن خیلی مؤثر بوده و هستند، کنار بروند. این، سست‎کردن انقلاب است. بنابراین جلسه روضه‎ای که در آن اصلاً حرفی از سیاست نباشد و حداقل یک دعایی نباشد با خواسته امام حسین (علیه‎السّلام) مغایر است.

از دید شما در جلسه روضه برای بیان مسائلی که به‎طور مستقیم با موضوع امام حسین (علیه‎السّلام) در ارتباط نیست، باید از چه قالبی استفاده کرد؟ مثلاً اگر قرار است شعری راجع‎به شهدا یا بیداری اسلامی یا خوانده شود آیا باید در همان قالب‎‎های عزاداری و سینه‎زنی برای امام حسین (علیه‎السّلام) بیاید؟
به عقیده من اینها باید از هم جدا شوند. عزاداری و سینه‎زنی برای امام حسین (علیه‎السّلام) است. اجر و پاداش این اعمال هم وقتی است که برای اهل‎بیت (علیهم‎السّلام) باشد. آن‎که فرمودند گریه و روضه چه جایگاهی دارد و چه‎ها می‎کند و افضل قربات است، برای موقعی است که این اعمال برای امام حسین (علیه‎السّلام) باشد. اینها را نباید با هم خلط کرد. اگر از خود شهدا هم بپرسید می‎گویند ما اصلاً در این وادی رفتیم که در راه امام‎ حسین (علیه‎السّلام) باشیم. اصلاً این موضوعات با هم مقایسه‎کردنی نیستند. بنابراین به‎نظر من این موضوعات باید باشد ولی در جای خود‎؛ نه این‎که سینه‎زنی مثلاً برای شیعیان بحرین! یا مسائل اقتصادی! بشود.

به‎نظر شما روضه مقید به مکان و زمان است یا فرامکانی و فرازمانی است؟
مکان و زمان در روضه‎خوانی تأثیر دارد. مثلاً هم برای من و هم برای مستمع خیلی فرق می‎کند که در مکانی متبرّک، روضه‎ای خوانده شود یا در مکانی که قبلاً آلودگی‎ای هم در آن بوده است! زمان هم همین‎طور است. گاهی من به‎فرض در سحر مشغول روضه‎خواندن‎ام و گاهی در روز روضه می‎خوانم. اینها هرکدام اثر خاص خودش را دارد. بنابراین مکان و زمان مؤثر است اما روضه امام حسین (علیه‎السّلام) مقید به زمان و مکان نیست. یعنی اگر ما در زمانی غیرمناسب و در مکانی غیرمناسب روضه بخوانیم به‎طور مطلق نمی‎شود گفت اشتباه است. ولی باید رعایت کرد. مثلاً در شب میلاد ائمه که مردم برای شادی و سرور آمده‎اند، مداح باید رعایت کند. مناسب‎تر این است که هم سخنران و هم مداح تناسب جلسه را در نظر بگیرد وگرنه موفق نخواهد بود و زحمتش یا بی‎اثر می‎شود یا کم‎اثر. مثلاً اگر شب میلاد است، با روضه‎خوانی نیست تناسب ندارد. اگر هم می‎خواهد بخواند، باید خودش برای خودش و در موقعیت خاص خودش بخواند. یا مثلاً از بعضی مجالس باخبر می‎شویم یا می‎بینیم که به‎عنوان شب میلاد جلسه می‎گیرند و در ابتدای جلسه آنچنان کف می‎زنند و شادی می‎کنند که گاهی بیش از حد است و آخر جلسه هم همه لخت می‎شوند و سینه می‎زنند. اینها با هم تناسب ندارد؛ اگر مجلس شادی است زمان مناسبی برای لخت‎شدن و سینه‎زدن نیست و اگر هم مجلس عزاست زمان مناسبی برای کف‎زدن نیست. از آن طرف هم مطلع می‎شویم که گاهی در دهه عاشورا مثلاً برای حضرت قاسم (علیه‎السّلام) کف می‎زنند. این خلاف دستورات ائمه معصومین (علیهم‎السّلام) است. خلاف سیره موسی‎بن‎جعفر (علیهما‎السّلام) است. امام رضا (علیه‎السّلام) که ما آن‎قدر دم از ایشان می‎زنیم، فرمودند که روز اول محرم که می‎شد پدرم حال حزن و عزا می‎گرفت. روز دوم بیشتر و همین‎طور این حالت تشدید می‎شد تا روز عاشورا که شدّت عزای ایشان بود. آن‎وقت اگر ما بیاییم شب ششم محرم کف بزنیم، مغایر سیره موسی‎بن‎جعفر (علیهما‎السّلام) است و اصلاً صحیح نیست. بنابراین مکان و زمان باید رعایت شود.

در مورد جلسات امام حسین (علیه‎السّلام) دو دیدگاه وجود دارد. عده‎ای می‎گویند اصلاً نباید راجع‎به دم‎ودستگاه امام حسین (علیه‎السّلام) حرف زد و نظر داد و در امورش دخالت کرد ولی بعضی دیگر معتقدند که این جریان باید مرتباً مورد نقد قرار بگیرد و زیر ذره‎بین برود تا از بدو وقوع جلوی انحرافات گرفته شود. می‎خواستم نظر شما را دراین‎باره بدانم.
کسانی می‎گویند نباید نظر داد و دخالت کرد، که خودشان به این حرف عمل نمی‎کنند چون همین بیان مطلب که مثلاً نباید نظر داد خودش نوعی نظردادن و دخالت‎کردن است. اگر واقعاً به این مسئله معتقدند باید مطلقاً بهآن کنند. اگر کس دیگری هم حرفی می‎زند، آنها‎ نباید دخالت کنند. ولی بعضی از کسانی که این حرف را می‎زنند، در مواردی که مغایر خواسته خودشان است این را می‎گویند. پس اصل این حرف، اوّل به خود کسانی وارد است که این حرف‎ها را می‎زنند.
اما در مورد درستی و نادرستی آن باید بگویم که به هر جهت امربه‎معروف و نهی‎ازمنکر متعلّق به همه‎جاست اگر هر کجا خلافی واقع شود و کسی آن را ببیند، اگر بتواند باید جلوی آن را بگیرد. اتّفاقاً اگر، خدای‎نکرده، در مسجد خلافی واقع شود حساسیت این مطلب بیشتر می‎شود؛ چون این مکان قداست دارد. هیئت هم همین‎طور است. نمی‎شود که در هیئت امربه‎معروف و نهی‎ازمنکر را تعطیل کنیم. اتفاقاً اینجا باید همه چیز درست باشد. این تأکیداتی هم که بزرگان مخصوصاً مقام معظم رهبری (مدظله‎العالی) برای جلسات می‎فرمایند که باید این‎طور شود و نباید آن‎طور شود، به همین دلیل است. حتی گاهی با صراحت هم بیان می‎کنند. مثلاً فرمودند که مجلستان را سنّتی برگزار کنید. بنابراین باید در همه‎جا جلوی خلاف را باید گرفت به‎خصوص در مکان‎‎های مقدس.
کسانی که این حرف‎ها را رواج می‎دهند بی‎اطلاع‎اند اما سرنخ قضیه، افرادی هستند که می‎خواهند مجلس امام حسین (علیه‎السّلام) را از محتوا خالی کنند.

خیلی از جوانان هستند که می‎خواهند تازه وارد این عرصه شوند. به‎نظر شما اولین قدم در این راه چیست؟
اوّلین لازمه این است که صدای خوبی داشته باشند که این هم لطف و عنایت خداست. خیلی‎ها پیش ما می‎آیند و ما هم از آنها‎ سؤالاتی می‎کنیم. اگر زمینه‎اش در فرد باشد می‎تواند آن را پرورش دهد که این کار با شرکت در کلاس‎ها و خواندن در مجالس و تمرین و ممارست امکان‎پذیر است. کلاس‎های مختلفی هم هست که به‎صورت خاص کلاس‎‎های بسیج مدّاحان و دوره‎‎های هیئت رزمندگان تا جایی که من می‎دانم مفید و خوب است و زمینه‎‎های مختلفی هم دارد؛ یعنی هم به صدا و دستگاه‎ها و… می‎پردازد و هم به مقاتل و مرثیه‎ها و…

ثبت نظر

نام:
رایانامه: (اختیاری)

متن: