دوشنبه 12 آگوست 13 | 16:39
دكتر فؤاد ایزدی

با «تعارض» و «تعامل» غرب چه باید کرد؟

پرسشی كه خوب است دانشگاه‌های ما به آن پاسخ دهند این ­است ­كه امروز در این عرصه‌ی دوگانه‌ی «تعارض» و «تعامل» منافع در سطح جهان، چه باید بكنیم؟ چگونه منافع خود را تأمین كنیم؟ چگونه چالش­‌ها را حل و موانع را رفع كنیم؟ و بالاخره در مقابل بدخواهی­‌ها و ظلم­‌هایی كه متوجه ماست چه واكنشی نشان بدهیم؟


دكتر فؤاد ایزدی – سپتامبر ۱۵۰۷ میلادی (شهریور ۸۸۶ شمسی) در تاریخ ایران دارای اهمیت ویژه­‌ای­ است. در این تاریخ برای اولین‌بار بعد از رنسانس، كشور اروپایی پرتغال كه در آن سال­‌ها داعیه‌ی ابرقدرتی داشت به مرزهای جنوبی ایران حمله كرد. در بیش از ۵۰۰ سالی كه از آن تاریخ می‌گذرد ملت ایران همواره در معرض تهاجم كشورهای اروپایی و بعد از آن آمریكا بوده­ است.

با دوگانه‌ی «تعارض» و «تعامل» چه باید كرد؟

پرسشی كه خوب است دانشگاه‌های ما به آن پاسخ دهند این ­است ­كه امروز در این عرصه‌ی دوگانه‌ی «تعارض» و «تعامل» منافع در سطح جهان، چه باید بكنیم؟ چگونه منافع خود را تأمین كنیم؟ چگونه چالش­‌ها را حل و موانع را رفع كنیم؟ و بالاخره در مقابل بدخواهی­‌ها و ظلم­‌هایی كه متوجه ماست چه واكنشی نشان بدهیم؟

در پاسخ به پرسش فوق، شناخت «نظام بین‌الملل» و «شرایط حاكم بر جهان» و «شناخت عمیق كشورهای متخاصم» گام اول هر اقدام مفید و مؤثری به شمار می­‌آید. ضمن این‌كه خود این شناخت نیز از مؤلفه‌های اقتدار ملی به شمار می­‌رود. مطالعات علمی و تاریخی نشان می‌دهد هرچه سطح شناخت یك كشور از محیط پیرامونی و شرایط بین‌المللی بیشتر باشد، به همان نسبت در معادلات جهانی فعال­‌تر و تأثیرگذارتر عمل می­‌كند.

گروه اقلیت در كشورهای متخاصم

بررسی كشورهایی كه با جمهوری اسلامی ایران در تقابل هستند، این واقعیت را نشان می­‌دهد كه در درون ساختارهای حاكمیتی و سیاسی این كشورها نسبت به ایران اختلاف نظر وجود دارد. این اختلاف از وجود دو گروه اكثریت و اقلیت در میان نخبگان سیاست خارجی این كشورها ناشی می­‌شود. به عنوان مثال در آمریكا گروه اكثریت معتقد به فشار و تحریم بیشتر و گروه اقلیت معتقد به تغییر سیاست‌های ناكارآمد غرب نسبت به ایران است. یكی از آسیب­‌های تحلیل غرب در ایران، یكدست دیدن این كشورها است، در حالی كه در كنار لایه‌های سیاه و سفید، لایه‌های خاكستری نیز وجود دارد.

مناسب است شاخص‌­های این اختلافات احصاء شده و با توجه به خطوط قرمز كشور، تدابیری برای تقویت و ارتقای گروه اقلیت اندیشیده شود. اگرچه نمی­‌توان به تبدیل شدن گروه اقلیت به اكثریت خوش­‌بین بود، با این حال تقویت گروه اقلیت، حداقل شكل‌گیری اجماع علیه ایران را با مشكل مواجه خواهد كرد. پدیده‌ی «لابی» در ساختار سیاسی غرب، گذشته از درست یا نادرست بودن آن، نقش مهم و تأثیرگذاری در تصمیم­‌گیری­‌ها و جهت­‌دهی سیاست­‌ها ایفا می­‌كند و ضرورت دارد از این ابزار در جهت تأمین منافع خود استفاده كنیم.

ساختار سیاسی بیمار بسیاری از كشورهای غربی، محیط سیاسی این كشورها را به یك شركت تعاونی تبدیل كرده است. اگرچه حضور در این محیط بیمار، ناخوشایند است، ولی تأثیرگذاری جدی، این حضور را ضروری می‌سازد. همزمان ایران باید به سمت ایجاد نهادهای مردمی قدرت در درون كشورهای متخاصم برود.

تعامل هدفمند علمی و فرهنگی با غرب

از ساختارهای سیاسی و حكومتی رسمی كه بگذریم، استادان، پژوهشگران و فعالان سیاسی و اجتماعی بسیاری در جوامع غربی وجود دارند كه منتقد سیاست­‌های داخلی و خارجی دولت‌های خود هستند. اما اكثریت قریب به اتفاق این اساتید و فعالان اجتماعی در ایران شناخته شده نیستند و مردم و جوانان كشور ما از آثار علمی و تولیدات فرهنگی و رسانه­‌ای این افراد بی‌اطلاع‌­اند. متأسفانه در كشور، رصد هدفمندی در حوزه‌ی ترجمه وجود ندارد. به نظر می‌رسد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باید در شناسایی و معرفی كتب مفید برای ترجمه پیشقدم باشد. صداوسیما نیز در خریداری فیلم‌ها و سریال‌های غربی سابقه‌ای طولانی دارد ولی در حوزه‌ی شناسایی مستندهای سیاسی مرتبط با نقد ساختار حاكم بر غرب قوت لازم را ندارد.

هم‌زمان دولت آمریكا برای بازار كتاب ایران برنامه دارد و بر اساس مدارك موجود، سالانه ده‌ها هزار دلار برای ترجمه‌ی آثار مورد نظر خود از انگلیسی به فارسی هزینه می­‌كند. نتیجه این‌كه دشمنان جمهوری اسلامی جبهه‌ی نسبتاً منسجمی علیه ما سازمان­دهی كرده­‌اند؛ در حالی كه ما به رغم وجود زمینه­‌های مساعد، از توان و امكانات موجود در جهت تأمین منافع خود در حد انتظار استفاده نكرده­‌ایم.

در سال‌های اخیر فعالیت­‌های خوبی در زمینه‌ی كشورشناسی و مطالعات منطقه­‌ای در برخی دانشگاه‌ها شروع شده كه نیاز به تقویت و توجه بیشتر دارد. با این حال به نظر می‌رسد نیاز كشور به خصوص در حوزه‌ی پژوهش‌های كاربردی بسیار بیشتر از میزان موجود باشد. ما برای شناخت ساختار حاكم بر كشورهای دشمن و رقیب ایران، آشنایی با بازیگران آشكار و پنهان این كشورها، شناسایی گسترده‌ی چهره­‌های منتقد و اشراف به حوزه‌های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در كنار مباحث سیاسی، نیاز به یك عزم ملی داریم. پیشنهاد می­‌شود برای توجه بیشتر به كاستی­‌های موجود، مركز پژوهشی توانمند و كارآمدی در حوزه‌ی مطالعات غرب معاصر تأسیس شود.

* دیپلماسی عمومی

قدم بعدی پس از شناسایی و استفاده از آثار شخصیت­‌های همسو در خارج از كشور، ارتباط و ایجاد تعامل با این شخصیت­‌ها و تعریف و اجرای پروژه­‌هایی در حوزه‌ی دیپلماسی عمومی و تأثیرگذاری بر افكار عمومی است. اولویت در دیپلماسی عمومی با توجه به شرایط موجود، این است كه از فعالیت‌های رسمی دولتی فاصله بگیریم و به سمت ایجاد شبكه‌ای از نیروهای بومی كشورهای هدف پیش برویم. به نظر می­‌رسد هر چه از مرزهای ایران و محیط پیرامونی خود دورتر می‌شویم، دیپلماسی عمومی ما نیز حضور كمرنگ‌تری پیدا می‌كند و اتفاقاً مشكل اصلی ما كشورهایی هستند كه بیشترین فاصله را با ما دارند.

ایران باید با استفاده از ابزار دیپلماسی عمومی، هزینه‌ی سیاست­‌های ضد ایرانی كشورهای متخاصم را در افكار عمومی خود این كشورها بالا ببرد. فعالیت‌های پراكنده­‌ای كه امروز در حوزه‌ی دیپلماسی عمومی توسط نهادهای مختلف انجام می­‌شود به تمركز و انسجام نیاز دارد. با توجه به اهمیت قدرت نرم در اقتدار ملی ایران و مزیت نسبی كشور در این حوزه، پیشنهاد می­‌شود شورایی با عنوان «شورای عالی دیپلماسی عمومی» تأسیس شود. ازجمله فعالیت­‌های این شورا می‌توان به موارد زیر اشاره كرد:

مدیریت كلان دیپلماسی عمومی كشور

شناخت و اصلاح آسیب­‌ها و چالش­‌های فراروی نهادهای فعال در دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران و ترسیم وضع مطلوب در راستای تقویت دیپلماسی عمومی

بررسی نحوه‌ی ارتباط و چگونگی هماهنگ­‌سازی و تعامل نهادهای فعال در دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران بر اساس سیاست­‌های كلی نظام

رصد ساختار، بازیگران، اهداف، برنامه‌ها و عملكرد نهادهای فعال در دیپلماسی عمومی كشورهای متخاصم به منظور آمادگی برای مقابله و خنثی­‌سازی آنها

معرفی منابع قدرت نرم ایران و جذابیت‌های جمهوری اسلامی و طراحی راهكارهای جدید نفوذ و اثرگذاری جهانی جمهوری اسلامی ایران در قالب طراحی برنامه‌های كاربردی

امید است با تشكیل «مركز پژوهشی مطالعات غرب معاصر» و «شورای عالی دیپلماسی عمومی» اهداف یاد شده در برنامه‌های این دو نهاد پیگیری شود.

ثبت نظر

نام:
رایانامه: (اختیاری)

متن: