یکشنبه 27 اکتبر 13 | 13:51

آنهایی که برای تشدید تحریم ایران تصمیم‌سازی می‌کنند

کنگره آمریکا، نهاد مشورتی تحقیقاتی به نام سرویس تحقیقات کنگره (Congressional Research Service) وجود دارد که هر چند ماه یکبار اقدام به تهیه گزارشی می‌کند و در آن مجموعه قوانین تحریم ایران که توسط کنگره به تصویب رسیده‌ است را مورد بررسی قرار می‌دهد.


تحریمگزارش زیر نشان می‌دهد تحریم ایران یکی از مسائل اصلی‌ای است که ذهن تصمیم‌گیران کنگره را به خود مشغول کرده و به همین دلیل از نهادهای مشورتی خود استفاده می‌کنند تا با تحلیل عمیق و همه جانبه تحریمها، حوزه شمول آنها، اقدامات انجام شده، اثرات و در نهایت اقدامات بعدی پیشنهادی، بهترین جهت‌گیری را برای اثربخشی تحریمها در تغییر رفتار ایران و رسیدن به هدف مطلوبشان اتخاذ کنند. این در حالی است که متاسفانه در ایران، عموما نه تنها تحریم‌های احتمالی آتی پیش‌بینی نمی‌شود، بلکه توجه جدی از سوی بسیاری از مسئولین به تحریم‌ها (قبل از تصویب و اجرای آنها) نیز انجام نمی‌شود.

مقدمه

کنگره آمریکا، نهاد مشورتی تحقیقاتی به نام سرویس تحقیقات کنگره (Congressional Research Service) وجود دارد که هر چند ماه یکبار اقدام به تهیه گزارشی می‌کند و در آن مجموعه قوانین تحریم ایران که توسط کنگره به تصویب رسیده‌ است را مورد بررسی قرار می دهد. در این گزارشهای دوره‌ای اقدامات عملی، فرامین اجرایی رییس جمهور و موارد جزئی‌ای که مشمول قوانین تحریم بوده‌اند و بر اساس این قوانین در مورد آنها اقدام شده با دقت توضیح داده می‌شود. این گزارشها معمولا در بخش پایانی خود تأثیر تحریمها را مورد بررسی قرار داده و اثرات اعمال تحریمها را در تغییر سیاستهای ایران چه در برنامه هسته‌ای و چه در سایر حوزه‌ها، ارزیابی می‌کند. در مجموع نویسنده این گزارشهای دوره‌ای، نقش رصدکننده تحریمها علیه ایران و اثرات آن را ایفا می‌کند. آنچه در ادامه می‌آید خلاصه‌ای است از بخشی از گزارش اخیر CRS با عنوان تحریم های ایران (Iran Sanctions) که توسط کنت کتزمن (Kenneth Katzman)، متخصص امور خاورمیانه تهیه شده و در ۲۶ جولای ۲۰۱۳ منتشر گردیده است. در این گزارش، اقدامات عملی و موارد مشمول قوانین تحریم به ویژه قانون تحریم ایران (ISA) [1] را در حوزه انرژی مورد بررسی قرار داده است.

تحریم های ایران و حوزه های آن

در ابتدا قوانین تحریم ایران و حوزه شمول آنها بیان و حوزه‌های مختلف بخش انرژی که می‌تواند تحت قوانین آمریکا مورد تحریم قرار گیرد بررسی شده است. این حوزه‌ها عبارتند از:

**خطوط لوله انرژی: بنابر قوانین وضع شده تحریم، سرمایه گذاری در هر خط لوله ای به سمت ایران یا از مسیر ایران ممنوع است. این تحریمها از زمان ساخت خطوط لوله اعمال می‌شوند؛ نه از زمان جریان یافتن نفت و گاز در آنها. همچنین در این گزارش آمده است که تا کنون تحریمی علیه خطوط لوله موجود اعمال نشده است.

**خرید نفت از ایران: تمام مشتریان جدید نفت ایران مشمول تحریم می‌شوند. مشتری‌های قدیمی نفت ایران اجازه دارند در صورت کاهش واردات از ایران از تحریم مستثنی شوند

**خرید گاز طبیعی از ایران و میدان شاه‌دنیز: خرید گاز ایران مشمول تحریم نیست اما انتقال وجه آن ممکن است تحت تحریمهای مالی میسر نشود. همچنین پروژه های گازی‌ای که ایران در آنها شریک بوده است نیز از تحریم مستثنی شده است. از جمله میدان شاه دنیز در دریای خزر که ۱۰% سهام آن متعلق به شرکت نیکو (NICO) است و تعامل با کنسرسیوم توسعه دهنده میدان شاه‌دنیز مشمول تحریم نمی‌شود.

**توسعه LNG: توسعه فناوری و صادرات LNG تحت تحریم قانون تحریم ایران (ISA) نیست اما قانون جامع تحریمهای ایران (CISADA)[2] آن را تحریم می‌کند.

**تأمین مالی: تأمین مالی در بخشهای مختلف انرژی ایران مشمول تحریم است اما مؤسسات تضمین اعتبار دولتی مشمول این تحریم نمی‌شوند.

**تحریم شرکتهای ایران: شرکت ملی نفت و شرکت ملی کشتیرانی و شرکت نیکو مشمول تحریم هستند و هر شخصیت حقیقی یا حقوقی که با آنها کار کند مشمول تحریم و جریمه‌های مشخص شده در ISA می‌شود. ضمنا برخی شرکتهای ذیل شرکت ملی نفت ایران مانند شرکت نفت فلات قاره، شرکت ملی صادرات گاز، شرکت مهندسی و توسعه نفت و برخی شرکتهای خصوصی مرتبط با نفت نیز تحریم نشده‌اند.

سیر تاریخی تحریم های اعمال شده

در ادامه به سیر تاریخی تحریمهای اعمال شده در بخش انرژی پرداخته و همه اقدامات انجام شده در این بخش با جزئیات کامل بررسی شده است. از جمله این اقدامات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

**۳۰ سپتامبر ۲۰۱۰: تحریم نیکو و خروج Total، StatOil ، ENI و Royal Dutch Shell از همکاری با ایران

**۱۷ نوامبر ۲۰۱۰: اعلام خروج InPex ژاپن از ایران و استثنا شدن آن از تحریمها به همین دلیل

**۲۹ مارس ۲۰۱۱: افزوده شدن شرکت BlarusNeft به فهرست تحریمها به دلیل قرارداد ۵۰۰ میلیون دلاری با نیکو

**۲۴ مه ۲۰۱۱: تحریم هفت شرکت به دلیل فروش بنزین و تجهیزات مربوطه به ایران. سه شرکت از این هفت شرکت به دلیل ارائه اطمینان از اینکه دیگر هرگز فعالیتهای تحریمی انجام نمی‌دهند مشمول معافیت شده‌اند.

**۱۲ ژانویه ۲۰۱۲: سه جریمه ممنوعیت صدور مجوز صادرات، ممنوعیت تأمین مالی از بانک صادرات/واردات و ممنوعیت وامهای بالای ۱۰ میلیون دلار برای سه شرکت Zhuhai Zhenrong (چین)، Kuo Oil Pte. Ltd (سنگاپور) و FAL Oil Company Ltd (امارات) به دلیل فروش یا کمک به واردات بنزین به ایران

**۱۰ اوت ۲۰۱۲: تحریم شرکت Sytrol (سوریه) برای فروش ۳۶ میلیون دلار بنزین به ایران

**۱۴ مارس ۲۰۱۲: تحریم دکتر Dimitris Cambis مالک شرکت Impire Shipping به دلیل کمک به رد گم کردن کشتی هایی با مبدأ ایران و تحریم بیمه مرکزی ایران و بیمه اتکایی کیش به دلیل کمک به بیمه شرکت ملی نفت‌کش

**۳۱ مه ۲۰۱۳: تحریم شرکت Ferland از قبرس و اوکراین برای همکاری با شرکت ملی نفت‌کش ایران در فروش نفت ایران

آثار تحریم ها بر اقتصاد ایران

در انتها اثر تحریمها بر بخشهای مختلف بررسی شده است. از جمله این بخشها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

**اثرگذاری بر تصمیمات و توانایی‌های برنامه هسته‌ای

**اثرگذاری بر عدم اشائه

**اثرگذاری بر تأثیرگذاری نظامی و سیاسیِ منطقه‌ای ایران

**اثرگذاری سیاسی کلی

**اثرگذاری بر موضوع حقوق بشر

**اثرگذاری اقتصادی

**اثرگذاری بر توسعه درازمدت بخش انرژی

در بررسی اثرات اقتصادی تحریم باید گفت مسئولین ایرانی خود به اثرات اقتصادی تحریم اعتراف کرده‌اند ولی فعالیت ایران در دور زدن تحریمها و تطبیق یافتن اقتصاد ایران با تحریمها هم بیشتر از پیش‌بینی‌ها بوده است. تحریمها به طور خلاصه اثرات زیر را بر اقتصاد ایران داشته است.

**نصف شدن صادرات نفت در مقایسه با ۲٫۵ میلیون بشکه صادرات روزانه در سال ۲۰۱۱ و از دست دادن ۵۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۳٫

**کاهش تولید نفت ایران از ۴ به ۲٫۶ تا ۲٫۸ میلیون بشکه در روز و ذخیره‌سازی حدود ۳۰ میلیون بشکه نفت در نفت‌کشها برای جلوگیری از آسیب دیدن چاه ها و مخازن در اثر کاهش تولید

**کاهش تولید ناخالص داخلی (GDP) به اندازه ۱٫۹ درصد در سال ۲۰۱۲-۲۰۱۳ و پیش‌بینی کاهش ۱٫۳ درصدی در سال بعد توسط صندوق بین المللی پول (IMF). نرخ بیکاری هم در ایران به ۲۰% رسیده است.

**کاهش ارزش پول

**کاهش ذخایر ارزی از ۱۰۰ به ۹۰ میلیارد دلار

**تورم

**کاهش تولیدات صنعتی

**مشکلات حمل و نقل دریایی

**دشواری در پرداختهای داخلی از جمله حقوق کارمندان دولت

**قطع برخی پروازها به ایران

آثار تحریم ها بر بخش انرژی ایران

اثرات تحریمها بر بخش انرژی نیز قابل بررسی است. در ادامه به برخی از این اثرات اشاره می‌شود.

**تولید نفت: قبل از تحریمها هم ایران در حفظ سطح تولید روزانه ۴ میلیون بشکه، دچار مشکل بود و شرکتهای ایرانی بدون کمک شرکتهای خارجی نمی‌توانند به خوبی به بهره‌برداری و توسعه میادین بپردازند.

**سرمایه: با خروج شرکتهای خارجی یا بازفروش تجهیزات این شرکتها، ایران ۶۰ میلیارد دلار سرمایه را از دست داده و به نظر نمی‌رسد بتواند ۱۳۰ تا ۱۴۵ میلیارد دلاری که تا سال ۲۰۲۰ برای حفظ سطح تولید لازم دارد، مهیا کند.

**گاز: توسعه گاز و در نتیجه برنامه‌های تزریق گاز به میادین نیز با مشکل مواجه شده. ایران به دلیل تحریم از ساخت تجهیزات LNG‌ نیز محروم شده است.

**ضعف شرکتهای جایگزین: برخی شرکتهای شرقی و اروپای شرقی جایگزین شرکتهای قبلی شده‌اند اما این جایگزینی محدود بوده و هنوز شرکتها در حال بررسی ادامه همکاری با ایران هستند. شرکتهای داخلی به ویژه شرکتهای مرتبط با سپاه مثل قرارگاه هم وارد گود شده‌اند اما شرکتهای خارجی با این گونه شرکتهای داخلی کار نمی‌کنند. همچنین شرکتهای داخلی توانایی فنی‌ای به اندازه خارجی‌ها ندارند.

**بنزین: برخی از کشورها قبل از قانون جامع تحریمهای ایران (CISADA) و برخی بعد از آن صادرات بنزین به ایران را قطع کردند و واردات بنزین ایران از ۱۲۰ هزار بشکه در روز، ابتدا به ۳۰ و سپس به ۸۰ هزار بشکه در روز رسید و تاکنون در همان سطح باقی مانده است.

برخی از شرکتهایی که تحریم شده‌اند به صادرات بنزین به ایران ادامه می‌دهند. برخی نیز اظهار کرده اند که صادرات بنزین به ایران را متوقف کرده‌اند اما در واقع هنوز صادرکننده بنزین به ایران هستند.

**مقدار کافی بنزین: به دلیل هدفمندی و تغییر کاربری دست کم دو واحد پتروشیمی ایران دچار کمبود بنزین نشد. در حال حاضر طرح‌های بنزین‌سازی در پالایشگاه‌های ایران هم در حال ساخت و پیگیری است.

پیش‌بینی تحریم‌های احتمالی آتی

جالب توجه اینکه گزارش CRS در انتها تحریمهای احتمالی بعدی را پیشنهاد می‌دهد و بیان می‌کند که اگر قرار باشد تحریمهای جدید وضع شود، کنگره روی چه نقاطی می‌تواند تمرکز کند و آنها را مورد هدف تحریم قرار دهد. برخی از این موارد عبارتند از:

**افزوده شدن بخش خودرو و معدن به دامنه شمول تحریمها

**فشار بر خریداران نفت ایران برای کاهش خرید نفت، به نحوی که صادرات ایران روزانه ۱ میلیون بشکه دیگر کاهش یابد.

**تحریم بانکها و مؤسساتی که ارز خارجی ایران را به سایر ارزها تبدیل کنند.

**درخواست از دولت برای تعیین اینکه آیا نام سپاه را می‌توان در فهرست سازمانهای تروریستی آورد یا نه.

جمع‌بندی

مهمترین نکته‌ای که در این گزارش به چشم می‌خورد اهمیت موضوع تحریم ایران و دقت بالای تصمیم‌گیران آمریکایی در این مورد است. این گزارش نشان می‌دهد تحریم ایران یکی از مسائل اصلی‌ای است که ذهن تصمیم‌گیران کنگره را به خود مشغول کرده و به همین دلیل از نهادهای مشورتی خود استفاده می‌کنند تا با تحلیل عمیق و همه جانبه تحریمها، حوزه شمول آنها، اقدامات انجام شده، اثرات و در نهایت اقدامات بعدی پیشنهادی، بهترین جهت‌گیری را برای اثربخشی تحریمها در تغییر رفتار ایران و رسیدن به هدف مطلوبشان اتخاذ کنند. این در حالی است که متاسفانه در ایران، عموما نه تنها تحریم های احتمالی آتی پیش بینی نمی شود، بلکه توجه جدی از سوی بسیاری از مسئولین به تحریم ها (قبل از تصویب و اجرای آنها) نیز انجام نمی شود. بی توجهی دولت دهم و مجلس هشتم به تصویب تحریم های نفت و بانک مرکزی در هنگام تدوین لایحه و تصویب قانون بودجه ۱۳۹۱ و بی توجهی دولت یازدهم و مجلس نهم به تصویب دور جدید تحریم ها در سنای آمریکا در اواسط مرداد ۱۳۹۲ از موارد بارز این موضوع است.

[۱] این قانون ابتدا تحت عنوان قانون تحریم ایران و لیبی در سال ۱۹۹۶ تصویب شد و در سپتامبر سال ۲۰۰۶ به قانون تحریم ایران ISA(Iran Sanctions Act) تغییر نام داد. این قانون شرکتهایی را که با ایران وارد تعامل و خرید و فروش شوند، تحت تحریم اقتصادی قرار می‌دهد.

[۲] این قانون (Comprehensive Iran Sanctions, Accountability, and Divestment Act) در جهت تکمیل قانون تحریم ایران (ISA) در تابستان ۲۰۱۰ به تصویب کنگره و امضای رئیس جمهور آمریکا رسید. بر اساس این قانون برای افزایش فشار بر برنامه هسته ای ایران، افراد و شرکتهایی که در زمینه انرژی با ایران همکاری کنند مشمول تحریم می‌شوند. این قانون همچنین واردات بنزین توسط ایران را هدف تحریمها قرار می‌دهد.

ثبت نظر

نام:
رایانامه: (اختیاری)

متن: