یکشنبه 27 اکتبر 13 | 15:14

کنترل «نازفروشی دیکتاتور» با «چکش حقوق بشر»!

سعید ساسانیان

عربستان حالا احساس می‌کند که توان تحت فشار قرار دادن آمریکا جهت تغییر سیاست‌هایش را دارا است هر چند به واگرایی از این کشور اقدام نکند. ایفای نقش عربستان در مصر، سوریه، عراق و لبنان، باعث شده تا مقامات سعودی به این جمع‌بندی برسند که می‌توانند با یک مانور سیاسی که اکنون به صورت «قهر از سازمان ملل» خود را نشان داده، پالس‌های منفی به آمریکا بفرستند. اما آیا این شیوه کارساز خواهد بود؟


274598_726سعید ساسانیان – عربستان اگرچه همیشه تابع سیاست‌های آمریکا بوده است اما نمی‌توان ناراحتی این کشور از سیاست‌‌های کنونی آمریکا را که موجب شده نسبت به مسائل منطقه‌ای میان این دو زاویه به وجود آمده را کتمان کرد. اگر تا دیروز آمریکا و عربستان خواستار برکناری بشار اسد بودند، حالا اما این عربستان است که بدون همراهی آمریکا بر این خواسته اصرار دارد. عدم‌ پای‌بندی اوباما به وعده‌اش یعنی حمله به سوریه، وجهه عربستان را که سرمایه‌گذاری عظیمی برای رفتن اسد کرده بود، خدشه دار کرد. حملات عربستان به سازمان ملل در واقع اعتراض به سیاست‌های اخیر آمریکا است. اما این اعتراضات چقدر جدی است؟ ابزار فشار آمریکا برای مدیریت رفتار عربستان چیست؟

عربستان در روزهای گذشته حضور پررنگی در رسانه‌ها داشت. اگرچه در گذشته نقش مداخله‌گرایانه عربستان در سوریه و به طور کلی بازی آل‌سعود در پرونده‌های منطقه‌ای موجب شده بود تا نام آن مکرر شنیده شود اما این بار نقش عربستان متفاوت از گذشته شده است. حداقل دو خط خبری تحلیلی طی روزها و هفته‌های گذشته در خصوص عربستان در رسانه‌ها مطرح شده که در هر دو عربستان و سازمان ملل در مقابل یکدیگر قرار گرفته‌اند. تقابلی که حداقل بخشی از آن ظاهری است.

حمله عربستان به سازمان ملل

اولین تقابل با امتناع سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان از سخنرانی در مجمع عمومی سالانه سازمان ملل آغاز شد. الفیصل از دلایل این اقدام سخن نگفت اما منابع وابسته به سعودی گفتند که عربستان از ناکارآمدی سازمان ملل در حل سخنرانی‌های جهان عرب و جهان اسلام هم‌چون سوریه، فلسطین و میانمار ناراضی است و به نشانه اعتراض در مجمع عمومی سخنرانی نکرده است. این تصمیم سعودی البته چندان واکنشی در جهان عرب نداشت و قدرت‌های بزرگ هم توجهی به آن نکردند. اما جمعه گذشته عربستان اقدام مشابهی انجام داد که این بار البته با واکنش‌هایی روبرو شد. در حالی که بسیاری از کشورها تمایل دارند تا به عنوان عضو غیردائم در شورای امنیت سازمان ملل حضور یافته تا بتوانند ایده و جهت‌گیری‌های خود را در فضای گسترده در خصوص مسائل بین‌المللی بیان کنند، عربستان که به تازگی به عنوان عضو غیردائم این شورا انتخاب شده بود، آن را نپذیرفت تا به معیارهای دوگانه سازمان ملل و شورای امنیت اعتراض کرده باشد. این اقدام البته با واکنش‌ سرد روسیه و آمریکا مواجه شد به‌گونه‌ای که آن را تصمیمی کم‌ اهمیت خواندند. اما در مقابل کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و مصر و برخی کشورهای عربی دیگر این اقدام عربستان را تحسین کردند.

اگرچه عربستان و رسانه‌هایش سعی دارند تا این تصمیم عجیب را به ناکارآمدی سازمان ملل و رفتارهای دوگانه شورای امنیت ربط دهند اما واقعیت این است که تقابل سازمان ملل با عربستان صرفا یک تنش ظاهری است چرا که منبع خشم سعودی نه این سازمان و این شورا که رفتارهای متفاوت ایالات متحده آمریکا است. نزدیکی ایران و آمریکا و توافق آمریکا با روسیه بر سر سلاح‌های شیمیایی سوریه و تقدیر جان کری از بشار اسد به دلیل پای‌بندی او به قطع‌نامه‌ سازمان ملل در خصوص امحای سلاح‌های شیمیایی، عربستان را خشمگین ساخته است. لذا حمله عربستان به سازمان ملل در واقع فریاد اعتراض او به آمریکا است.

حمله سازمان ملل به عربستان

اما در همان روزهایی که سعود الفیصل در نیویورک سخنرانی خود را به دلیل اعتراض به ناکارآمدی سازمان ملل لغو کرد، فلتمن سفیر سابق آمریکا در لبنان که حالا معاون سیاسی بان‌کی‌مون رئیس سازمان ملل است، در جمع برخی مقامات کشورهای عربی از سیاست‌های عربستان انتقاد کرد و گفت که از حکومت عربستان وقیح‌تر و بدتر ندیده است و نمی‌داند که این حکومت چگونه با کار خود ادامه می‌دهد! اگرچه فلتمن یک آمریکایی است اما او حالا یک مقام رسمی در سازمان ملل است. همان‌طور که حمله عربستان به سازمان ملل، اعتراض آن به آمریکا محسوب می‌شود، حمله فلتمن به عربستان هم بیشتر از این‌که حمله سازمان ملل به عربستان باشد، حمله آمریکا به این کشور است.

اما تقابل سازمان ملل با عربستان حالا ادامه یافته است. ۳ روز پس از خودداری عربستان سعودی از پذیرش عضویت غیردائم در شورای امنیت، سازمان ملل در گزارشی از عملکرد حقوق بشر در این کشور به شدت انتقاد کرد. جالب این که این بار هم نماینده آمریکا در شورای حقوق بشر در میان منتقدان جدی عربستان قرار داشت. حجم حملات به عربستان در روزهای اخیر محدود به این شورا نمانده و سازمان‌های دیده‌بان حقوق بشر و عفو بین‌الملل نیز در گزارش‌هایی از موارد متعدد نقض حقوق بشر در عربستان انتقاد کرده‌اند.

مهار ناز فروشی دیکتاتور با چکش حقوق بشر؟

نه منافع راهبری آمریکا در عربستان و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس این اجازه را به مقامات این کشور می‌دهد که به واگرایی گسترده از این کشورها دست بزند و نه اعراب این منطقه و به خصوص عربستان توان رویارویی سیاسی با آمریکا را دارند. اعراب سال‌‌‌ها است که از ترس ایران، خود را ملزم کرده‌اند که حامی منافع آمریکا در منطقه باشند. اساسا اعراب حوزه خلیج فارس در دهه‌های گذشته، همیشه به یک بازیگر فرامنطقه‌ای نیاز داشته‌اند تا با حضور در منطقه، امنیت آنان را فراهم سازد. در سال ۱۹۷۱ زمانی که انگلیس قصد خارج کردن نیروهای خود از خلیج فارس را داشت، حتی برخی اعراب به این کشور پیشنهاد دادند که در صورت ماندن،‌ هزینه‌های مالی آن را خواهند پرداخت! چنین روحیه‌ای هم‌چنان در این اعراب وجود دارد. چندی قبل که بحث مذاکره ایران و آمریکا داغ شده بود، عبدالرحمن الراشد سردبیر سابق الشرق الاوسط و مدیر عامل کنونی شبکه العربیه وابسته به آل‌سعود در مقاله‌ای صریحا نوشت که همه اعراب این منطقه اگر متحد هم شوند در مقابل ایران چه هسته‌ای و چه غیر هسته‌ای، توان ایستادگی ندارند. لذا منافع و امنیت ملی،‌ عربستان و آمریکا را در کنار یکدیگر نگاه خواهد داشت. اساسا ضرورت‌های منطقه‌ای و ساختار نظام بین‌الملل در شرایط کنونی به گونه‌ای است که امکان واگرایی آن‌ها از یکدیگر به صفر میل می‌کند. اما در این میان نکته‌ای که حائز اهمیت است، این‌که این عربستان،‌ عربستان سابق نیست. عربستان حالا احساس می‌کند که توان تحت فشار قرار دادن آمریکا جهت تغییر سیاست‌هایش را دارا است هر چند به واگرایی از این کشور اقدام نکند. ایفای نقش عربستان در مصر، سوریه، عراق و لبنان، باعث شده تا مقامات سعودی به این جمع‌بندی برسند که می‌توانند با یک مانور سیاسی که اکنون به صورت «قهر از سازمان ملل» خود را نشان داده، پالس‌های منفی به آمریکا بفرستند. اما آیا این شیوه کارساز خواهد بود؟ به نظر می‌رسد سیاست دروغین حمایت آمریکا از حقوق بشر، همواره در قبال کشورهای عربی، امکان فعال شدن را داراست و می‌تواند به عنوان یک ابزار کنترلی، رفتارهای آنان را مدیریت کند. عربستان در این خصوص،‌ بزرگ‌ترین نقطه ضعف را دارا است که در صورت تمرکز محدود رسانه‌ای بر روی آن، عملا شرایط سختی برای آل سعود ایجاد خواهد شد. حمله سازمان ملل به عربستان در خصوص حقوق بشر نیز، می‌تواند در صورت اراده آمریکا به شکلی گسترده‌تر صورت پذیرد و تبعات سنگینی برای عربستان در پی داشته باشد.

اگرچه بهانه بحث دوباره از حقوق بشر در عربستان به دلیل تقاضای این کشور جهت عضویت در شورای حقوق بشر سازمان ملل است! اما شاید کمی عجیب باشد که سه نهاد حقوق بشری یعنی؛ سازمان عفو بین‌الملل، سازمان دیده‌بان حقوق بشر و شورای حقوق بشر سازمان ملل با اختلاف زمانی اندک، رفتارهای ضد حقوق بشری عربستان را برجسته کرده‌اند و نمایندگان انگلیس و آمریکا در سازمان ملل و هم‌چنین فلتمن معاون رئیس سازمان ملل نیز به این کشور حمله کرده‌اند. این هم‌زمانی سوال برانگیز، نشان دهنده ابزار مدیریت رفتار عربستان از سوی آمریکا است که در صورت ادامه قهرهای نمادین عربستان، به نظر تشدید نیز خواهد شد. تشدید این فضا، می‌تواند سیاست‌های تبلیغی عربستان علیه سوریه را در شرایطی که آمریکا و روسیه بر سر بحران سوریه به توافقاتی رسیده‌اند، تحت الشعاع قرار دهد و فضا را بر عربستان تنگ کند.

ثبت نظر

نام:
رایانامه: (اختیاری)

متن: