چهارشنبه 30 اکتبر 13 | 14:48
در پاسداشت ۸ آبان، سالمرگ قیصر شعر ایران

شاعر یعنی دلی که دستور نمی‌گیرد…

قیصر پرسید: مگر می‌شود به لب‌ها دستور داد که درست در ساعت هشت و سی دقیقه و سی ثانیه یک لبخند سی و پنج درجــه‌ای بزنند؟ مگر می‌شود برای شانه‌های شاعر بخشنامه‌ای صادر کرد که درست سر یک ساعت معین خود را به گریه اختصاص دهند؟


گل ها همه آفتاب گردانند و قیصر خود آفتابی بود سایه انداخته بر زمهریر زیبایی‌های دنیا. امروز 8 آبان است، سالمرگ شاعری که زیبا سرود و عاقبت در خیال خوب کودکانه‌اش گم شد. امروز سالمرگ قیصر شعر ایران است، شاعری که با پیکر رنجورش سرفرازانه و کوتاه زیست و در سن 48 سالگی از ما و از زندگی پر دردش گذشت و به جاودانگی پیوست. نماند تا بداند گل‌هایی که با دست‌های خودش در تن ادبیات معاصر کاشت امروز همه آفتابگردان او شده‌اند.

اما قیصر فارغ از تاثیر و تاثراتش همان است که از خودش در شعرها و نوشته‌هایش ریخته. همان شاعر زلال با چشمان میشی و انگشتان کشیده که دیگر حسرت دوباره دیدنش را باید به «روز مبادا» سپرد. قیصر که نام خود را بین شاعران انقلاب به لطیف‌ترین شکل ماندگار کرد، 2 اردیبهشت سال 38 در گتوند متولد شد و اگر سودای ماندن داشت حالا 54 ساله بود.

شاعر مجموعه‌‌های «آینه‌های ناگهان»، «گلها همــه آفتابگردان‌اند»، «دستور زبان عشق»، « مثل چشمه، مثل رود» و «بی بال پریدن» سال 68 مرغ آمین بلورین – جایزه نیما یوشیج – را دریافت کرد. مرگ قیصر از نابه‌هنگام‌ترین مرگ‌ها بود، اگر چه شاید همه مرگ‌ها به یک اندازه نا‌به‌هنگام باشند.

هر چند که قیصر 8 آبان 86 بر اثر عارضه قلبی در بیمارستان دی هوای رفتن کرد، اما هنوز هم می‌شود او را از لابه‌لای کتاب‌ها، یادداشت‌ها و شعرهایش جستجو کرد؛ اتفاقا درست آنجاست که خود قیصر را می‌خوانی نه روایت‌های دیگران از او را. 8 آبان بهانه‌ای است تا به بازخوانی اندیشه‌های مردی بپردازیم که هر چند شاعر جنگ می‌خوانندش، اما جز صلح آرزوی دیگری در سر نداشت. کسی که امین و امان شعر معاصر بود. «لحظه دیدار» یادداشت یا دلنوشته‌ای است که قیصر ساله‌ها پیش نگاشت اما هنوز هم زنده است، شاعرانگی قیصر را در نثرش می‌خوانیم؛

13920808134950021436454

لحظه دیدار

بعضی از کلمات بر گردن آدمی حق حیات دارند و آدمی نمی‌داند که آنچه آموخته است از او آموخته است. بعضی از کلمات «پاره‌های بودن» آدمی‌اند و چگونه می‌توانم ننویسم وقتی که یکی از پاره‌های بـودنم، پاره لحظـه سرودنم، نه، یکی از پـاره‌های دلم، که از تمام دلـــم عظیمتر و عزیزتر است، با لهجه‌ای نجیب در گوشم می‌گوید: «بنویس!» و چنین است که پیش از آنکه تردید را به تصمیم برسانم، دارم می‌نویسم: بعضی از کلمات کلمه نیستند، پاره خطی از سرنوشت تو هستند. قطعه‌ای از تو، قطره‌ای از خون تو… کلماتی که تو را بزرگ کرده‌اند. و بعضی از کتابـها کتاب نیستند. یک دوره از خاطرات دستهای لـرزان تو بوده‌اند که در قطع جیبی پنهان می‌کردی، لابلای برگ‌های آن قد می‌کشیدی. بعضی از کتابها سطر سطر سرنوشت تو را رقم می‌زنند. این کتاب‌ها بر گردن تو حق دارند، بلکه واژهای آنها در رگ‌های گردنت جاری هسـتند. معلم ما بوده‌اند. معلمانی که بسیار بسیار شاگردان ناشناس دارند که هیچ گاه آنها را ندیده‌اند.

گیرم که آن چند جلسه را هم به کلاس درس او نرفته بودم و بر سر شعر «مرد و مرکب» و «خوان هشتم» با او چند و چون دانشجویانه نکرده بودم …که جوان بودم ولی جویای نام نبودم. دانشجوی جامعه شناسی بودم و در نتیجه به ادبیات بیشتر علاقه‌مند بودم و گهـگاه در کلاس ادبیات معاصر شرکت می‌کردم. عروض را چند سال پیش از روی چند برگ مجله‌ای پیدا کرده بودم، آموخته بودم. اما عروض شعر نو را خوب نمی‌شناختم، تا اینکه اتفاقا مقاله نوعی وزن در شـعر فارسی را مثل یک قاره ناشناخته کشف کردم. همان چند سطر، چند سال مرا به جلو پرتاب کرد.

خلاصه یک نوجوان روستایی که دانشجوی آن کلاس هم نبود، آن روز وقت کلاس را به خود اختصاص داده بود. خوب یادم نیست ولی گویا کلماتی از قبیل شعر، روایت، سمبولیسم، سیاست، مردم، عـــوام و خواص و… بین ما رد و بدل می‌شد. شاید بـــرای اینکه می‌خواستم بگویـم من هم این چیزها را می‌دانم و او چه مهربانانه کلاس را رها کرده بود تا مرا مجاب کند. مرا که نگاهم مثل پروانه در فضای باغ او می‌گشت. مرا که فقط او را می‌دیدم و نمی‌شنیدم و همین که حدیــث مهربانیش روی با من داشت برایم کافی بود.

یادم هست که در آخر صحبتهایش پرسید: تو خودت هم شعر می گویی؟ من درآنجا چیزی نگفتم، ولی بعد از کلاس دفتری از سیاه مشقهایم را به او دادم تا بخواند. هفته بعد لحظه دیدار شاعر «لحظه دیدار» فرا رسید. روز زیبایی بود. و مــن باز گویی در جهان دیگری بودم. در سایه مجـسمه فردوسی ایستاده بودم که در آینه نمایان شد

با ابــر گیسوانش در باد و به سان رهنوردانی که در افسانه‌هـا گویند، گیسوانش را – چو شیری یالهاش – افشــاند: سلام بر شما. از داخل کیفش دفترم را بیرون آورد و به من داد و من از نزدیک به هـمان تصویر دور خیره بودم. همان تصویری که نگاه نوجوانـی مرا بر روی جلد کتابهایش خیره می‌کرد. لحظه دیدار مثل لحظه دیدار کوتاه بود.

* * *

مگر می شود به لب‌ها دستور داد که درست در ساعت هشت و سی دقیقه و سی ثانیه یک لبخند سی و پنج درجــه‌ای بزنند؟ مگر می‌شود برای شانه‌های شاعر بخشنامه‌ای صادر کرد درست سر یک ساعت معین خود را به گریه اختصاص دهند؟ شعر یعنی این! و شاعر یعنی دلی که دستور نمی‌گیرد. و دستی که فقط از دل دستور می‌گیرد و گردنی که فقط در برابر راستی خم می‌شود.

پس زیبا باش، تا تو را بسرایند!
پس راست باش، تا تو را بسرایند!

تو می توانی هر شعری را که تو را خوش نیامد، مچــاله کنی و دور بیندازی. اما شاعر تنها چند برگ از تاریخ نیست که آن را از شیرازه جدا کنیم و به دورش افکنیم. مثل این است که بخواهی پاره‌ای از پوســــت و گوشت خویش را برکنی و به دور بیندازی. با این خط کشی که تو در دست گرفته‌ای و هر چه را که از آن بلندتر یا کوتاه‌تر بنماید، قطع می‌کنی. با این قلمی که نه، با این تـــیغ، چه بازوها باید قلم شوند. بازوهایی که به راستی انگشت شمارند. اما این خط کش تو تا قوزک پای حلاج، نه، تا رد پای حلاج هم قـد نمی‌دهد. اگر دست تو بود، نه تنها دست و پای حلاج می‌بریـدی، بلکه از او جز سایه‌ای بر دار نمی‌ماند. اگر دست تو بود عین القضات و شیخ اشراق را صد بار سنگسـار می‌کردی، بر دار می‌کردی و حتی بوعلی و رازی و ملاصدرا و حافظ و مولوی و سعدی و … چرا یک لحظه فکر نمیکنی که مـــــمکن است خط کش تو کوتاه باشد. وگرنه دیگران بی‌قواره نیستند. دعا کنیم که روزی چشم، در دور تکامل خود به نقطه‌ای برسد که ذرات زیبایی را در صورت دشمن ببیند.

کجاست آن چشمی که بسراید با مطـــلع: آه دشمن زیبای من، تو را دیدم!
کجاست آن گوشی که بسراید: آه ، دشنام زیبا ، تو را شنیدم!

برچسب‌ها: ،

ثبت نظر

نام:
رایانامه: (اختیاری)

متن: