جمعه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۹
چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت ۹۴ | ۰۲:۳۰

چشم زخم عمر را کوتاه می‌کند

چشم‌زخم به‌معنای آسیبی است که چشم بد به کسی بزند. برخی مفسران به این منظور به آیاتی از قرآن تمسک کرده‌اند.


آشکارترین نقل قرآن از چشم‌زخم، مربوط می‌شود به داستانی درباره مردم بابل که به‌وجود سحر و تعلیم آن به کمک دو فرشته الهی به نام «هاروت» و «ماروت» اشاره می‌‌کند. در این داستان که در سوره بقره آمده است، به‌خوبی تبیین و تحلیل می‌‌شود که سحر و جادو قابل تعلیم و آموزش است و کارکردهای بسیاری دارد و می‌تواند امری مثبت و سازنده یا منفی و زیان‌بار باشد.
یکی از اقسام سحر و جادو، تصرفات چشم است که اگر به‌گونه‌ای آسیب‌زا و زیان‌بار باشد، از آن به چشم‌زخم یاد می‌شود.

چشم‌زخم به‌معنای آسیبی است که چشم بد به کسی بزند. برخی مفسران به این منظور به آیاتی از قرآن تمسک کرده‌اند. یکی از این موارد، آیات ٥١ و ٥٢‌سوره قلم (و ان یکاد) است که نظرات مفسران را به خود جلب کرده است. خداوند در این دو آیه می‌فرماید: «و آنان که کافر شدند، چون قرآن را شنیدند، چیزی نمانده بود که تو را چشم بزنند و می‌گفتند او واقعا دیوانه‌ای است. حال آنکه [قرآن] جز تذکری برای جهانیان نیست.»

پدر هم می‌تواند پسرش را چشم بزند!
حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدمحمدحسین طباطبایی در این‌باره به شهرآرا می‌گوید: چشم‌زخم را به افراد تنگ‌نظر نسبت می‌دهند؛ کسانی که به‌محض دیدن موفقیت و شادی کسی، واکنشی همراه با حسرت و حسادت از خود بروز می‌دهند. حتی آن تعجبی که در آن هنگام رخ می‌دهد هم به‌نوعی چشم‌زخم محسوب
می‌شود.
وی می‌گوید: گاهی اوقات پدر هم فرزندش را چشم می‌‌زند! مثلا هنگامی‌که از موفقیت پسرش پیش دیگران حرفی می‌زند یا غلو می‌کند، این هم در نوع خودش چشم‌زخم محسوب
می‌شود.
این کارشناس دینی در ادامه می‌افزاید: ذکر «ماشاءا…، لاحول و لاقوه الا با…» و هر چیزی که یاد و نام خدا را به‌همراه داشته ‌باشد، در این مواقع خیلی به انسان کمک می‌کند.

خرج و مخارجتان را از دیگران پنهان کنید
حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدمحمد طباطبایی در ادامه می‌گوید: اصل چشم‌زخم را نمی‌توان انکار کرد. برای مثال برخی افراد در زمان پیامبر(ص) می‌خواستند ایشان را چشم بزنند. یا اینکه در برخی ‌روایات داریم که حضرت ابراهیم(ع) برای اسماعیل(ع) دعایی نوشت که او را از شر بلاها در امان بدارد.
وی اضافه می‌کند: بارها از زبان مرحوم بهجت این جمله را می‌‌شنیدم که می‌گفتند: «امکانات خود را خیلی به نمایش نگذارید. (واستر ذهبک و ذهابک و مذهبک)، درآمد و مخارج و دِینتان را پنهان کنید.»
وی خاطرنشان می‌کند: اکثر آن‌هایی که از دنیا رفته‌اند، با اجل طبیعی نبوده است؛ یعنی به قول معروف وقت مرگشان نبوده، بلکه زندگی و زمانه از آن‌ها دور شده است. چشم‌زخم، عمر انسان را کوتاه می‌کند.

آیا چشم همه مردم شور است؟
اما شهید مطهری نظر ‌تأمل‌برانگیزی درباره چشم‌زخم دارند: «چشم‌زخم، اگر هم حقیقت باشد، به این معنای رایج امروز در میان ما بالاخص در میان طبقه نسوان که فکر می‌کنند همه مردم، چشمشان شور است، ‌قطعا نیست! همان کفار جاهلیت هم به چنین چیزی قائل نبودند؛ بلکه معتقد بودند که یک نفر وجود دارد و احیانا در یک شهر، ممکن است یک نفر یا دو نفر وجود داشته باشند که چنین خاصیتی در نگاه و نظر آن‌ها باشد. پس قطعا به‌این‌شکل که همه مردم دارای چشم شور هستند و همه مردم به‌اصطلاح، نظر می‌کنند، نیست.»
یکی از اشارات لطیف شهید مطهری به همین مقوله و اتفاقا کاربرد بسیار زیاد آیه‏ «وَ انْ یَکادُ» است که می‌گویند: «از شعارهایی که مردم انتخاب می‏‌کنند، روحیه آن‌ها را می‏‌شود شناخت.
ما در قرآن آیه زیاد داریم؛ آیاتی که برای شعار‌قراردادن فوق‏‌العاده است. جمله‌‏های زیادی داریم از پیامبر(ص) و ائمه(ع)؛ ولی هیچ آیه‌ای به‌اندازه آیه‏ «وَ انْ یَکادُ‌الَّذینَ کَفَروا» در میان مردم برای شعار رایج نشده است! در هر خانه‏‌ای که بروید یک «ان یَکاد» سر در خانه یا روی دیوار آن می‌توان مشاهده کرد؛ یعنی چشم تو کور که خانه و زندگی من را می‏‌بینی! این تابلو را اینجا نصب کرده‌‌ام برای اینکه چشم تو کور باشد! این امر یک حالت خودخواهی در مردم از یک‌طرف و یک حالت بدبینی به دیگران از طرف دیگر را نشان می‌‏دهد.
شما همه شهر تهران را بگردید، به‌ندرت دیده می‏‌شود که در خانه‌‏ای مثلا آیه‏ «هَلْ یَسْتَوِی‌الَّذینَ یَعْلَمونَ وَ‌الَّذینَ لا یَعْلَمون» تابلو شده باشد. برای شعار چه از این بهتر؟ آیاتی که انسان هر وقت یکی از آن‌ها را نگاه کند، برای او یک درس و آموزش است. این‌ها را انسان نمی‏‌بیند؛ ولی در هر خانه‌‏ای که بروید، آیه‏ «وَ انْ یَکادُ الَّذینَ کَفَروا» را می‏‌بینید؛ یعنی منم که خداوند چنین نعمت‌هایی به من داده و تویی که چشم شور داری و می‏‌خواهی چشم‏ زخم به ما بزنی.
برای اینکه جلوی چشم شور تو را گرفته باشم، این تابلو را در اینجا نصب کرده‌‏ام و شاید کمتر خانه‌‏ای است که چنین‌چیزی در آن نباشد.» (مجموعه آثار استاد شهید‌مطهری، جلد ٢٧،
صفحه: ٣ و ٦٣٢).

برچسب‌ها: ، ،
  1. اصفهاني
    ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۴

    نظر شهيد مطهري خيلي جالب بود.
    البته چيزي كه عموما رعايت نمي كنيم «پنهان كردن و به نمايش نگذاشتن امكانات است»
    ولي اين جا يك سوال پيش ميآيد و آن اينكه دستور به مخفي كردن امكانات و مواهبي كه خداي متعال به ما عطا كرده است با دستور ديگري كه وجود دارد مبني برا اينكه «خداي متعال دوست دارد وقتي نعمتي به بنده اي عطا مي كند اثر آن را ببيند» جور در نمي آيد. يا اينكه الآن جامعه ما دارد به سمت تجمل گرائي و تفاخر پيش مي رود و با اين اوصاف بايد مردم(به خصوص پولدارها) مدام دچار چشم زخم شده باشند ولي خيلي اينطور نيست.
    سوال ديگر اين است كه اگر اين دستور را بخواهيم به عنوان يك نسخه كلي براي مردم يك جامعه بپيچيم، نتيجه اش اين مي شود كه همه مدام در حال ناله و شكوه و گلايه از وضع بدشان هستند و هيچ خوشي و خوشحالي اي را نشان نمي دهند و خوشي ها و امكانات و …. اينهاشان را مدام از هم مخفي ميكنند و مثل گداها زندگي شان را به بقيه نشان مي دهند در حالي كه مال و امكانات دارند ولي مثل بدبخت ها زندگي مي كنند. نتيجه ديگر آن مي شود كه مردم به هم بي اعتماد مي شوند چون خودشان را آنگونه كه واقعا هستند به همديگر معرفي نمي كنند و تظاهر مي كنند به نداشتن امكانات در حالي كه خدا به ايشان عطا فرموده است ولي آنها اظهار نمي كنند.
    لذا نمي دانم چگونه بايد عمل نمود؟

    • حسن روحانی
      ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۴

      نه. مطلقا قاعده ای مبنی برا اینکه «خدای متعال دوست دارد وقتی نعمتی به بنده ای عطا می کند اثر آن را ببیند» وجود خارجی ندارد و از بیخ دروغ است.

      مثلا زیبایی یک نعمت است. پس چرا خدا دستور به حجاب می دهد؟
      ثروت نعمت است. پس چرا دستور به زندگی ساده و دوری از اشرافیت می دهد و به زهد و قناعت تشویق می کند؟
      اصلا حدیث داریم استر ذهبک و ذهابک و مذهبک.

      آری. گفت خدا بنعمه ربک فحدث اما منظور به یاد آوردن نعمت های خدا برای شکر گزاری بود نه برای رخ دیگران کشیدن.
      خدا خودش نعمت را می دهد و می بیند. لازم نیست بندگانش هم ببینند. کافیست شکر عملی این نعمتها را به جا آورید.

      اما اینکه مردم دایم دچار شکوه و غم باشند هم عیبی ندارد که اصلا هدف اسلام است. انسان از بهشت بیرون شد تا غصه بخورد و فراموش نکند که مال این دنیا نیست. کار شیطان این است که انسان را به زندگی در دنیا شاد کند تا بهشت را از یاد فطرت انسانها ببرد. انسانی که باید دایم یاد مرگ باشد و بداند ملاقات و شادی واقعی بعد از آن است و دنیا محل گذر است. فلیضحکوا قلیلا و لیبکوا کثیرا
      شادی واقعی برای مومن در ذکر خدا است و عبودیت او. نه در دنیا. زهد ورزیدن و قناعت به حد کفاف از مهمترین برنامه های تعلیمات اقتصادی اسلام است.

      آن شکوه ای بد است که برای همین دنیا باشد. یعنی اینکه غصه بخوریم که چرا از فلان و بهمان نعمت بیشتر برخوردار نیستیم! و یا نداریم! و این همان حرص و علاقه به دنیا است که پلید است.

    • اصفهانی
      ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۴

      اگر جای شما بودم همینطوری بی حساب یک مطلب را رد نمی کردم:
      عن جعفر بن محمد الصادق علیه السلام :
      اِنَّ اللّه‏َ يُحِبُّ الجَمالَ وَ التَّجميلَ وَ يَكرَهُ البُؤسَ وَ التَّباؤسَ فَاِنَّ اللّه‏َ عَزَّوَجَلَّ اِذا اَنعَمَ عَلى عَبدٍ نِعمَةً اَحَبَّ اَن يَرى عَلَيهِ اَثـَرَها. قيلَ: وَ كَيفَ ذلِكَ؟ قالَ: يُنَظِّفُ ثَوبَهُ وَ يُطَيِّبُ ريحَهُ وَ يُجَصِّصُ دارَهُ وَ يَكنِسُ أفنيَتَهُ حَتّى اِنَّ السِّراجَ قَبلَ مَغيبِ الشَّمسِ يَنفِى الفَقرَ وَ يَزيدُ فِى الرِّزقِ؛

      امام صادق علیه السلام فرمودند : خداوند زيبايى و خودآرايى را دوست دارد و از فقر و تظاهر به فقر بيزار است. هرگاه خداوند به بنده‏اى نعمتى بدهد، دوست دارد اثر آن را در او ببيند. عرض شد: چگونه؟ فرمودند: لباس تميز بپوشد، خود را خوشبو كند، خانه‏اش را گچكارى كند، جلوى در حياط خود را جاروكند، حتى روشن كردن چراغ قبل از غروب خورشيد فقر را مى‏برد و روزى را زياد مى‏كند.
      امالى طوسى، ص275، ح526

      ضمنا شما همیشه همینطوری با این و آن بحث می کنید؟ یک چیزی که طرف نگفته را به او نسبت میدهید و بعد هم آن را رد می کنید؟
      من کی گفته ام دیدن اثر نعمت یعنی اشرافیت؟ آیا مخفی نکردن نعمت با ریخت و پاش کردن و ول خرجی یکی است؟
      یا در مورد اظهار ناخوشی و شکوه و گلایه کردن، منظور ابراز آن بود نه اینکه در واقع دچار غم و اندوه باشند.
      از این که بگذریم؛ در واقع شما دارید نسخه اول فرض شده را تایید می نمائید. بله؟

ثبت نظر

نام:
رایانامه: (اختیاری)

متن: