شنبه 05 مارس 11 | 12:10

معرفی کتاب: گفتمان مصلحت در پرتو شریعت و حکومت

در گام بعد اختيارات وسیع رؤساى جمهور و عالی ترین مقام های برخى از كشورهاى جهان آمریکا، فرانسه، انگلستان، فدراسيون روسيه، آلمان فدرال، ايتاليا، چين با ولی فقیه مقایسه شده و چگونگی تصمیم‌گیری مقام عالى در اين كشورها، بر اساس مصلحت و اوضاع ضرورى حتى در زمينه انحلال پارلمان و اداره حیات اجتماعی بر اساس عرف جامعه پرداخته شده است…


تریبون مستضعفین – «گفتمان مصلحت در پرتو شريعت و حكومت» کتابی از «حجت الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه» است که چاپ چهارم آن در کانون اندیشه جوان در سال 1386 در 164 صفحه به زیور طبع آراسته گشته است.

نگارنده در مقدمه با تعریف مصلحت در فقه شيعه، به معناى تأمين اهداف شارع آن را مستلزم حفظ ملاكات برتر احكام شرعى مثل حفظ دارالاسلام و حکومت اسلامی دانسته است. و در چهار فصل آتی به تببین مصلحت در فقه شیعی وسنی و نیز جهان غرب پرداخته است.

در فصل اول ذیل گستره اختيارات ولىّ فقيه و عالى ترين مقام کشورهای دنیا و جایگاه مصلحت در نظام حقوقی جهان، با معرفی سه گونه برخورد شریعت با عرف و سنت ها به بررسی پیشینه ولایت مطلقه فقیه پرداخته می شود و بحث های مربوط به اطلاق یا محدودیت ولایت فقیه به احکام فرعی شرعی در دوره رهبری امام خمینی بررسی می گردد.

در گام بعد اختيارات وسیع رؤساى جمهور و عالی ترین مقام های برخى از كشورهاى جهان آمریکا، فرانسه، انگلستان، فدراسيون روسيه، آلمان فدرال، ايتاليا، چين با ولی فقیه مقایسه شده و چگونگی تصمیم‌گیری مقام عالى در اين كشورها، بر اساس مصلحت و اوضاع ضرورى حتى در زمينه انحلال پارلمان و اداره حیات اجتماعی بر اساس عرف جامعه پرداخته شده است.

در فصل دوم احكام اوليه، ثانويه و حكومتى بررسی شده و احكام تكليفى و وضعى، احكام واقعى و ظاهرى.احكام اولى و ثانوی و احكام حكومتى و غيرحكومتى با زبانی ساده معرفی شده است. و این مسئله تببین شده که ولایت فقيه و حكم حكومتى، از احكام اوليه است. مولف در ادامه ضمن ذکر نمونه های تاریخی مسئله در ادوار فقه شیعه به تببین تفاوت های احکام اولیه و ثانویه با حکومتی پرداخته است.

در فصل سوم از جايگاه مصلحت در فقه شيعه و سنى تاريخچه آن در حكومت اسلامى ايران با ذکر مصلحت در اصطلاح اهل سنت سخن رفته است. و مصلحت مرسله در معنای عدم اعتماد بر نص شرعى در عرض مصالح معتبر و غیر معتبر بررسی گردیده است. سپس شروط جواز عمل به مصالح مرسله، و دلایل حجیت آن ها و محل های نزاع فقهای اهل تسنن در مصالح مرسله بازخوانی شده است.

استاد حوزه و دانشگاه در ادامه مصلحت در فقه شيعه را تبیین کرده و ضمن رجوع به احادیث اهل بیت نمونه های مصلحت سنجى را در عصر نبوى و علوى مورد بحث قرار داده است. و سپس مصلحت در كلام فقهاى شيعه بررسی شده و چرایی های عدم پذیرش مصلحت مرسله اهل سنت در قالب عدم وجود منطقه الفراغ در معنای سکوت شریعت و توانایی عقل بر درک مصالح بعضی احکام تبیین می شود. در ادامه نمونه هايى از احكام حكومتى و مصلحتى در كلام فقها هم در قالب احکام فقهی و هم در قالب وقایع تاریخی مثل نهضت تنباکو ملی شدن صنعت نفت مورد تدقیق قرا می گیرد.

در گام بعدی این فصل، تاريخچه مصلحت پس از انقلاب اسلامى ايران مورد توجه قرار گرفته و مسائل بین دولت، مجلس و شورای نگهبان در مواردی مثل حدود تعزیرات، قانون کار، تشکیل مجمع تشخیص مصلحت و… در مقابل خواننده گشوده می شود و با ذکر مبنای اهم و مهم در مصلحت در مبنای شیعی، بعضی جملات تعیین کنند امام در این مورد آورده می شود. «مسئله حفظ نظام جمهورى اسلامى در اين عصر ….از اهمّ واجبات عقلى و شرعى است كه هيچ چيز به آن مزاحمت نمى‏كند؛…. حفظ اسلام يك فريضه الهى است، بالاتر از تمام فرايض؛ يعنى، هيچ فريضه‏اى در اسلام بالاتر از حفظ خود اسلام نيست. اگر حفظ اسلام جزء فريضه‏هاى بزرگ است و بزرگترين فريضه است، بر همه ما و شما و همه ملت و همه روحانيون حفظ اين جمهورى اسلامى از اعظم فرايض است… اسلام را همه بايد حفظ بكنيم، حتى مخدّراتى كه پشت پرده هستند واجب است بر آنها حفظ؛ واجب است بر همه ما…. حضرات آقايان توجه داشته باشند كه مصلحت نظام از امور مهمه‏اى است كه گاهى غفلت از آن موجب شكست اسلام عزيز مى‏گردد… تذكرى پدرانه به اعضاى عزيز شوراى نگهبان مى‏دهم كه خودشان قبل از اين گيرها، مصلحت نظام را در نظر بگيرند، چرا كه يكى از مسائل بسيار مهم در دنياى پرآشوب كنونى نقش زمان و مكان در اجتهاد و نوع تصميم گيري‌ها است.»

در پایان فصل، پس از ذکر موارد احکام حکومتی امام، دلايل قرآنى، روايى و عقلى بر احكام مصلحتى بر شمرده می شود.

در فصل چهارم ذیل چالش هاى فقه المصلحة، شبهاتی نظیر عرفی کردن اداره حکومت با عنصر مصلحت، اختراع امام بودن مصلحت، خلل در احکام با عنصر مصلحت و تزلزل مبنای حکومت که اجرای احکام است، ثبات و تغییر ارزش ها و مصالح، تفاوت مصلحت گرایی اسلامی با مصلحت گرایی پزیتیویسم و پراگماتیسم مورد بررسی قرار گرفته است.

در بخش نتیجه گیری نیز ضمن ارائه خلاصه ای از مباحث کتاب مكانيزم های بيرونى و درونى مصلحت یابی و مصلحت سنجی مورد بحث قرار گرفته است و معیرهای مصلحت مثل عدم مخالفت با اهداف شريعت و مقاصد شارع، در نظر داشتن اهم و مهم , مصلحت نظام اسلامى و عموم مسلمين مورد واکاوی قرار گرفته است.

این کتاب کوتاه و خواندنی را می توان از فروشگاه نشر معارف واقع در تقاطع حافظ و انقلاب و یا فروشگاه کانون اندیشه جوان واقع در جنوب دانشگاه تهران تهیه کرد.نسخه الکترونیک آن نیز در سایت استاد خسروپاه قابل دسترسی است.

ثبت نظر

نام:
رایانامه: (اختیاری)

متن: