یکشنبه 24 آوریل 11 | 10:32

طرحی له یا علیه نمایندگان؟

جعفر تکبیری

تکاپوی مجلس برای آماده ساختن طرحی برای نظارت بر نمایندگان مجلس، تنها دو ماه دوام داشت و پس از آن این طرح مسکوت ماند تا این‎که پس از گذشت بیش از ده ماه این طرح با رأی شکننده نمایندگان مجلس به تصویب رسید. نمایندگانی که گویا چندان از تصویب این طرح خشنود نبودند.


جعفر تکبیری- تکاپوی مجلس برای آماده ساختن طرحی برای نظارت بر نمایندگان مجلس، تنها دو ماه دوام داشت و پس از آن این طرح مسکوت ماند تا این‎که پس از گذشت بیش از ده ماه این طرح با رأی شکننده نمایندگان مجلس به تصویب رسید. نمایندگانی که گویا چندان از تصویب این طرح خشنود نبودند.

این طرح در طول دورانی که برای تصویب پشت سر می‎گذاشت همانند ده‎ها طرح دیگر به همان سندروم قدیمی بوروکراسی‎‎های اداری مجلس دچار شد. این در حالی بود که هنگام ارائه پیش نویس طرح قبلی، تک ستاره یک فوریتی را همراه خود داشت تا از این طریق، خارج از روال عمومی دستور کار مجلس مورد بررسی قرار بگیرد اما بازپس‎گیری این طرح توسط کمیسیون اصل ۹۰ که حواشی و تذکرات زیادی توسط نمایندگان را به‎همراه داشت، نگذاشت ستاره یک فوریتی آن خودنمایی کند.

ماجرای تهیه این طرح به زمانی باز می‎گردد که غیبت‎‎های نمایندگان و به حدنصاب نرسیدن صحن علنی مجلس، سوژه داغ خبرنگاران رسانه‎‎های گروهی شده بود و کار آن‎قدر بالا گرفت که هیأت‎رییسه مجلس، اسامی غایبین جلسات رسمی را به‎صورت علنی از تریبون مجلس اعلام می‎‎‎کرد. این موضوع اگرچه توانست نمایندگان را در صحن علنی پارلمان نگه دارد اما عدم مشارکت بخشی از نمایندگان در رأی‎گیری‎ها نشان می‎داد که حضور آن‎ها تنها از ترس افشای نامشان است نه مسئولیت نمایندگی. درست در همان ایام بود که هیأت‎رییسه و نمایندگان مختلف مجلس شورای اسلامی به دیدار رهبر معظم انقلاب رفتند و ایشان نیز به‎صورت غیرمستقیم در لابه‎لای سخنان‎شان این نکته را مورد توجه قرار دادند تا نوعی زنگ خطر برای نمایندگان باشد. زنگ خطری که به تهیه طرح نظارت بر نمایندگان منجر شد.

حضرت آیت‎الله خامنه‎ای، در این دیدار با اشاره به شأن و اهمیت نظارتی مجلس، لزوم تدوین، سازوکار نظارتی برای مجلس و عملکرد نمایندگان را ضروری دانستند و فرمودند: «اگر شما امروز توانستید یک سازوکار کنترلىِ متقن و محکم براى نظارت بر کار نماینده پایه‎گذارى کنید، تا هر وقتى که این دستگاه خوب کار کند، اجرش مال شماست؛ مزد الهى‎اش مال شماست.»

طرحی در واکنش به خواست رهبرمعظم انقلاب

پس از این وقایع و تأکید رهبری، کمیسیون اصل 90 دست به‎کار شد و طرح به نسبت امیدبخش نظارت بر نمایندگان را تهیه و با قید یک فوریت به صحن علنی مجلس فرستاد. در مقدمه توجیهی این طرح، در تشریح اهداف ارائه آن، به تجربه جهانی کشور‎هایی که در آن‎ها درآمدها، ثروت‎‎ها و هزینه‎‎های شخصی و حتی هدایای دریافتی مسئولان شفاف‎تر و نظارت‎پذیرتر است، اشاره شده و آمده است: نهاد‎های قانون‎گذاری هر چه از نفوذ دولت و نهاد‎های ثروت مستقل‎تر بوده‎اند، بیشتر و کارآمدتر به رأی‎دهندگان خدمت کرده‎اند.

در قسمت دیگری از این طرح نیز آمده بود که برای حفظ اصول فقه سیاسی اسلام، حفظ استقلال و شأن مجلس و نمایندگان، تأمین امکانات لازم برای انجام درست کامل وظایف نمایندگی، تقویت اعتماد عمومی به نمایندگان و حفظ سلامت و منزلت خانه ملت از نفوذ عوامل فسادانگیز، این طرح ارائه شده است.

در این طرح، کمیسیونی با عنوان «کمیسیون حفظ منزلت مجلس»، تعریف شده بود که یکی از نواب رییس مجلس، رؤسای کمیسیون‎‎های حقوقی و قضایی و اصل 90، دو نفر از رؤسای دیگر کمیسیون‎‎ها و سه نفر دیگر از نمایندگان و یکی از ناظران مجلس در آن عضویت خواهند داشت. هر شکایتی از اعمال نمایندگان و نقض وظایف تعریف شده برای آن‎ها باید به این کمیسیون ارائه شود.

تخلف نمایندگان از سوی این کمیسیون به هیأت‎رییسه ابلاغ می‎شود تا به نماینده خاطی با درج در پرونده تذکر دهند. در صورت تکرار تخلف، با رأی این کمیسیون، مورد تخلف به اطلاع شورای نگهبان قانون اساسی و رسانه‎‎ها می‎رسد. هرگاه به تشخیص کمیسیون حفظ منزلت، در وقوع تخلف نماینده مسئولان اجرایی مؤثر بوده باشند، بالاترین مقام دستگاه مربوط جهت ادای توضیحات به این کمیسیون فراخوانده می‎شود و در صورت قانع نشدن کمیسیون، گزارش تخلف دستگاه اجرایی، تهیه و با تصویب کمیسیون، برای اطلاع و پیگیری نمایندگان در صحن علنی قرائت می‎شود.

اما نکته حیاتی این طرح، در بخش رسیدگی به اموال نمایندگان مجلس نمود پیدا می‎کرد. بر‎اساس این بند، در مواردی که کمیسیون به این نتیجه برسد که ثروت نماینده به شکلی غیرمتعارف افزایش یافته، مورد به رییس مجلس گزارش می‎شود تا قبل از انتخابات دوره بعد، پرونده جهت اطلاع به شورای نگهبان و جهت رسیدگی به دستگاه قضایی ارسال شود.

طرح از دستور کار خارج شد؛ طرحی جدید‎ آمد

درست یک هفته پس از ارائه این طرح به صحن علنی مجلس و بررسی قید یک فوریت آن، به ناگاه در جلسه روز ۲۶ خرداد با تقاضای کمیسیون اصل ۹۰، طرح از دستور کار خارج شد. این ماجرا واکنش شدید نمایندگان را به‎همراه داشت و چند نماینده از جمله احمد توکلی اعتراض شدید خود را در این خصوص به هیأت‎رییسه مجلس ارائه کردند اما بازهم نتوانستند کاری از پیش ببرند. این طرح تا مدت‎ها به ناکجا آبادی در مجلس رفت و هیچ کس از آن خبر نداشت. در این زمان بود که برخی از نمایندگان مجلس، از مخالفت تعدادی از همکاران‎شان برای ارائه و تصویب این طرح در مجلس پرده برداشتند. در همین خصوص ولی اسماعیلی، عضو فراکسیون اصول‎گرایان مجلس گفته بود: جریانی متشکل از نمایندگان فعلی مجلس که از نظارت هراس و بیم دارد در برابر طرح نظارت مجلس بر نمایندگان مانع‎تراشی می‎کند. البته این طرح مخالفانی نیز در بیرون مجلس داشت. مخالفانی که خود در زمان حضورشان در مجلس تلاش‎‎های زیادی کردند تا مجلس را به جزیره ثبات خود تبدیل کنند.

اما پس از چند ماه توقف در بررسی این طرح، کمیسیون اصل ۹۰ طرحی جایگزین را برای بررسی به کمیته ویژه پنج نفره کمیسیون ارجاع داد. طرحی که نه قید یک فوریت داشت و نه خبری از نظارت بر دارایی نمایندگان در ابتدا و انتهای دوره نمایندگی، سفر‎های خارجی نمایندگان، گرفتن هدایا در آن بود. با این‎حال با کش و قوس فراوان، طرح نظارت بر نمایندگان با کمترین اهرم فشار به‎کار نمایندگی، در فروردین ماه ۹۰ به تصویب رسید.

تجربه‎‎های تلخ گذشته

شاید قصد حقیقی مجلس برای تهیه چنین طرحی، حفظ شأن نمایندگان مجلس باشد. شأنی که این روز‎ها با حرف و حدیث‎‎های مختلف و شایعاتی که در خصوص شغل نمایندگی مجلس، میزان حقوق دریافتی و سفر‎های خارجی نمایندگان و شاید رانت‎‎های مورد استفاده آن‎ها دهان به دهان می‎‎‎چرخد، خدشه‎دار شده است. اما با حذف بند نظارت بر دارایی‎‎ها این شائبه‎‎ها همچنان پابرجا باقی می‎ماند.

اگر سرآغاز این شایعات و شائبه‎‎ها را مجلس اصلاح طلب ششم بدانیم اما باید پذیرفت که مسکوت ماندن طرحی مشابه در مجلس هفتم و ارائه و تصویب طرحی ناقص در مجلس هشتم، به هیچ‎وجه قابل‎توجیه برای مجلس اصول‎گرا نیست. مجلسی که تابلوی گوش به فرمانی از ولی فقیه را بر پیشانی خود نصب کرده است

ثبت نظر

نام:
رایانامه: (اختیاری)

متن: