سه‌شنبه 22 نوامبر 11 | 09:30
راهکارهای مبارزه با مفاسد اقتصادی- قسمت اول

فساد و بی‌عدالتی باید رسانه‌ای شود

اگرچه اولویت اول در عدم افشای فساد در ملأ عام نیست و هر فرد یا تشکلی باید مجوز شرعی و اخلاقی برای کار خود داشته باشد ولی متأسفانه موارد بسیار زیادی از عدالت‏خواهی در کشور بوده است چون فریادشان به جایی نرسیده و رسانه‏ای نشده، عدالت‏‌خواهی‏‌شان به نتیجه و ثمری نرسید.


اشاره:‌ مبارزه با مفاسد و تحقق عدالت یکی از آرمان‌های جامعه اسلامی، اهداف بزرگ انقلاب اسلامی، مطالبات رهبران و مصلحان اسلامی ­و به تبع دانشجویان و تشکل‏های دانشجویی به ویژه تشکل‏های مذهبی و عدالتخواه است.

تجربیات سالهای اخیر و مشاهده‏‌ی حرکت‏های مختلف عدالت‏خواهانه در جامعه یا دانشگاه ما را بر آن داشت که ضمن انتقاد برخی از روش‏ها، راهکارهایی عملی را برای دوستان دانشجو و گروه‌‏ها و تشکل‏‌های مردمی­ خویش ارائه دهیم. این مباحثی گفتارهایی که در یکی دو سال گذشته در گعده­‌های دانشجویی و مردمی ­ارائه شده است ـ از جمله فعالان فرهنگی و دانشجویی دانشگاه‌‏های شاهرود، سبزوار، شیراز، بابل، فعالان فرهنگی و مردمی جیرفت و… این نوشتار به صورت اجمالی در گعده‏های انتقال تجربیات در نشست شهید مصطفی مازح جنبش عدالتخواه دانشجویی (بهمن ۱۳۸۹ در شهر قم) ارائه شده است.

راهکارهای مبارزه با مفاسد اقتصادی- قسمت دوم

راهکارهای مبارزه با مفاسد اقتصادی- قسمت سوم

در ادامه بخش نخست از سه بخش این گفتار را می‌خوانید:

قبل از هرگونه اقدام و عملی، باید عدالت اسلامی و وجوه مختلف آن‌را تا حدی بشناسیم و از ابعاد مختلف آن مطلع باشیم. نگاه تک بعدی و سطحی به مقوله عدالت نداشته باشیم. عدالت را فقط در عرصه اقتصادی نبینیم. عدالت را در همه وجوه و ابعاد مانند فرهنگی، اجتماعی، آموزشی، خانوادگی و… ببینیم. به نظرم در این زمینه حداقل باید چند تا کتاب و سخنرانی را بخوانیم و بشنویم خصوصاً کتاب «قاموس عدالت» [۱] که برگرفته از سخنان رهبر معظم انقلاب است یا برخی کتاب‌های استاد محمدرضا حکیمی [۲] و خصوصاً مباحث نظری و معرفتی استاد حسن رحیم‌‏پور ازغدی بسیار ضروری و کارساز است که خوشبختانه با عنوان «طرحی برای فردا» در قالب چندین کتاب و نرم‏افزار صوتی و تصویری هم منتشر و توزیع شده است. مثلاً اشاراتی در آثار مکتوب ایشان مانند «علی(ع) و شهر بی‌آرمان»، «محمد(ص) پیامبری برای همیشه» و… هم آمده است. [۳] گذشته از اینها از مطالعه مصاحبه‌ها و گفتارها اساتید و منتقدان سیاسی و فرهنگی چون سلیمی‌نمین، وحید جلیلی، محمدصادق کوشکی، عماد افروغ، ابراهیم فیاض، سعید زیباکلام، حسن عباسی و…. هم نباید غافل شد. خصوصاً مباحثی که درباره ابعاد عدالت، مبارزه با مفاسد، اشرافیت و رابطه قدرت و ثروت و… مطرح می‏کنند.

ما باید خودمان، توان و ظرفیت‏های خودمان و محیط را درست بسنجیم. از سویی دیگر، خودمان باید توجه به این مسأله داشته باشیم که هر گونه فعالیتی از سوی ما باید بر اساس آگاهی و نیت الهی باشد نه کم‏اطلاعی و غرض و کینه، تا به رشد معرفتی‌ـفکری و معنوی ما دامن بزند. حرکت‏های آگاهانه و با نیت پاک و الهی باعث رشد ما و جامعه خواهد شد.

استفاده از تجربیات مختلف در عرصه مبارزه با مفاسد

در این زمینه باید تجربیات موفق یا ناموفق دیگران یا دیگر جریانات دانشجویی یا مردمی مورد توجه قرار گیرد. استفاده از تجربیات تشکل‏ها یا حرکت‌های عدالت‏خواهی، چه موفق و چه ناموفق، بسیاری ضروری است. این که چه راههایی می‏تواند ما را به هدف مطلوب‏مان -که همان تحقق عدالت و برخورد با مفسدان استـ برساند. ما صرفاً وظیفه نداریم که مفاسد را فریاد بزنیم، بلکه باید به گونه‏ای برنامه‌ریزی و تلاش کنیم که منجر به برخورد عملی با مفسدین و اجرای عدالت هم بشود. صرف افشای وجود فساد کافی نیست. امام خمینی(ره) سخن بسیار ارزشمندی دارند که بیانگر رویکرد و روحیه ایشان است و چنین روحیه¬ای باید برای همه ما الگو باشد. امام خمینی(ره) به این مضمون می‏فرمایند من از آن دسته علمایی نیستم که یک پیام یا بیانیه‏ای صادر کنم و تمام، بلکه تا محقق شدن آن پیام تلاش می‏کنم. ما هم باید چنین روحیه‎ای داشته باشیم اگر صرفاً یک بیانیه صادر کردیم یا موضعی گرفتیم، برای تحقق و اجرای آن تلاش کنیم و به صرف شعار دادن و اعتراض کردن خشک و خالی، بسنده نکنیم.

مبارزه با فساد چندان آسان نیست!

مبارزه با مفاسد، امر ساده‌ای نیست و این اراده ممکن است در همه مسئولان و به ویژه مسئولان و مدیران وجود نداشته باشد و اوضاع در شهرستان‏ها و مناطقی که کمتر مورد توجه مسئولان یا رسانه‏‌ها قرار دارند، سخت‌‏تر است و برخی مدیران هم برای مبارزه با مفاسد، ریسک کم‌تری می‏کنند و به اصطلاح عامیانه، خودشان را به دردسر نمی‌اندازند و خودشان را با مفسدین درگیر نمی‏‌کنند. شاید چون مفاسد را در جاهای دیگر هم می‌بینند فکر می‌کنند برخورد با مفاسد در اداره یا محل کارشان، دردی از جامعه را برطرف نمی‌کند. لذا به وجود فساد و رشوه در محیط خویش عادت و سپس سکوت می‏‌کنند. پس باید به همه جوانب قضیه توجه داشت.

گروه‌ها و فعالان عدالت‎خواه باید بدانند ممکن است حرکت عدالت‏‌خواهانه‏ای که الآن شروع می‏‌کنند، علیرغم تمام تلاش‌ها و وعده و وعیدهای فراوان مسئولان در خصوص پی‌گیری، محاکمه و… در عمل، هیچ توجهی به آن نشود یا این که روال طولانی پنج یا ده ساله را طی کند. پس اصل مهم در این مبارزه این است که مأیوس نشویم.

عدالت‌خواهی دیر یا زود جواب خواهد داد و ما برای این که تلاش‏‌های عدالت‏خواهانه زودتر به نتیجه برسد، باید برنامه‏ریزی و استراتژی معینی داشته باشیم. این نوشتار بدین سبب مکتوب شد تا برخی تجربیات انتقال داده شود و امید که به ما کمک کند چگونه به اهداف مطلوب خود ـمبارزه با مفاسد و تحقق عدالتـ برسیم.

مبارزه با مفاسد زمان‌‏بَر است و پیگیری می‏خواهد

مبارزه با مفاسد ـخصوصاً آن مفاسد سازمان‏‌یافته و پیچیده‌ـ زمان‌‏بَر است و هر کدام از ما نیز باید به تناسب دشمنان خود در جبهه فساد و باطل، پیچیده و با برنامه عمل کنیم و نقشه‌های آنها را بخوانیم و برای آن نقشه‌ها، برنامه داشته باشیم. لذا سه اصل مهم در مبارزه با مفاسد: اول امیدواری، عدم یأس و سرخوردگی، دوم استقامت و پایداری و سوم پیگیری و نظارت.

پیگیری و نظارت یکی از مهمترین اصول این مبارزه است. آدم‏ها یا جریاناتی در کار خودشان موفق بوده‌اند که توانستند پیگیری کنند. امّا جریاناتی که اهل پیگیری و استقامت نباشند، غالباً زود می‌برند و به کنار می‌روند و خود مانع فعالیت‌های عدالتخواهانه بعدی می‌شوند؛ چرا که می‌گویند ما اقدام کردیم ولی نشد؛ نمی‌گذارند؛ دست‌شان در یک کاسه است و هزار توجیه و علت‏‌تراشی دیگر. هر کدام از اینها مانع فعالیت‌های عدالتخواهانه جدید می‌شود.

گام اول، شناخت اجمالی ابعاد مفاسد

برای این که فعالیتی در راستای مبارزه با مفاسد انجام بدهیم باید یک شناختی از کلیت ماجرا داشته باشیم و به صرف مطرح بودن این قضیه، نمی‌توان وارد عمل شد. پس از شناخت ابعاد مسأله، و حتی توجه به سیاسی یا غیرسیاسی بودن مسأله، وارد این عرصه شد. البته سیاسی بودن یک فساد، باعث بی‌توجهی و بی‌تفاوتی ما نمی‌شود، بلکه ظرافت و دقت بیشتری از ما می‌طلبد. استفاده از مشاوره و نظرات باتجربه‌ها و فعالان این حوزه بسیار به ما کمک می‌کند. چون احتمالاً موارد مشابه این پدیده ممکن است در شهرها یا ادارات دیگر تکرار شده باشد. نکته ضروری این که ما باید حرف-های خود را باید مستند و مستدل بزنیم. یا این که مستند به سخنان کسانی بکنیم که مسئولیت حقوقی دارند مانند استاندار، مسئولان قضایی و شهری، امام جمعه، فرماندار، بخشدار، شهردار یا شورای شهر یا… و خواستار پیگیری ادعاهای این اشخاص باشیم. چرا که سخنان آنان قابل پیگیری حقوقی است و اگر احتمالاً ادعای کذبی کرده باشند، باید پاسخگو باشند. صرف این که فلان مسئول یا فلان فرد موجه گفته، کافی نیست؛ چون مواردی بوده که مسئولان ادعاهای غیرمستدل یا دروغی کردند و بعدها محکوم شدند. بهتر است تا مستندات معتبر و استدلال‏های قانع‏کننده نیافتیم، کاری انجام ندهیم.

گام دوم، شفاف‌سازی

گام دوم، تلاش برای شفاف‌سازی است. این هم از آن اقدامات حداقلی و ابتدایی کار است. شفاف‌‏سازی در عدالت‏خواهی و مبارزه با مفاسد به ما کمک می‏کند. شفاف‌سازی‌ها به صورت‌های مختلفی می‌تواند صورت بگیرد: خبر یا گزارش یا مصاحبه در یک نشریه، جلسات پرسش و پاسخ، جلسه با مسئولان و مطالبه از آنان و دهها مورد دیگر.

گام سوم، استفاده از تجربیات قبلی و شبکه عدالتخواهان

گام سوم، استفاده از تجربیات قبلی و یافتن نیروها و رسانه‏های هم فکر در شهر، منطقه یا کشور است که به ما مشاوره بدهند یا حتی به فعالیت‌های ما پوشش خبری بدهند. متأسفانه فضا در جامعه ما و خصوصاً مسئولان و رسانه‌‏های ما به گونه‌ای شده است که تا فساد یا بی‌‏عدالتی‏‌ها رسانه‌ای و علنی نشود، کسی اهتمامی به برخورد با آن ندارد یا این که در اولویت برخورد قرار نمی‌گیرد. تجربه نشان داده است که وقتی فسادی علنی و رسانه‌ای شود، مسئولان زودتر به فکر برخورد با آن می‌افتند و حتی برای حفظ آبرو و جایگاه خودشان هم شده است یا در امان ماندن از فشارها و مطالبات دانشجویی و رسانه ها و مدیران خودشان و… تلاش می‌کنند زودتر با آن مفاسد برخورد کنند. اگرچه اولویت اول در عدم افشای فساد در ملأ عام نیست و هر فرد یا تشکلی باید مجوز شرعی و اخلاقی برای کار خود داشته باشد ولی متأسفانه موارد بسیار زیادی از عدالت‏خواهی در کشور بوده است چون فریادشان به جایی نرسیده و رسانه‏ای نشده، عدالت‏‌خواهی‏‌شان به نتیجه و ثمری نرسید. لذا اگر این فعالان به صورت مرحله به مرحله، برنامه‏ریزی شده، شبکه‌ای و رسانه‌ای مبارزه با مفاسد را پیگیری می‏‌کردند، تلاش‏شان به نتیجه می‌رسید. موارد زیادی از مبارزه با مفاسد بوده است که متأسفانه به علت اقدام‌های انفرادی، صدایشان در نطفه خفه شد و آن فعالان به بهانه‌هایی چون مصلحت نیست، دشمن سوءاستفاده می‌کنند، چپی‌ها قدرت می‏‌گیرند و یا این فرد حزب‌‏اللهی است و به وجه مذهبی و بسیجیان شهر لطمه می‌زند و غیره، او را از پیگیری ماجرا منصرف می‌کنند.

۱- عنوان دقیق کتاب «قاموس عدالت: بررسی مبانی نظری و عملی مفهوم عدالت در کلام مقام معظم رهبری» است که به همت آقای مجتبی جاویدی از سوی انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر شده است.

۲- مانند «جامعه‎سازی قرآنی»، «مرام جاودانه»، «قیام جاودانه»، «قصد و عدم وقوع»، «کلام جاودانه»، مجموعه حدیثی «الحیات» جلد ۵ و ۶ و… که از سوی انتشارات دلیل ما منتشر شده است.

۳- برخی کتب قابل استفاده دیگر: «مبارزه با فقر، فساد و تبعیض با تمرکز بر نقش راهبردی صداوسیما» (انتشارات مرکز پژوهش‏های اسلامی صداوسیما)، «آینده انقلاب اسلامی» شهید مطهری (انتشارات صدرا)، «گلبانگ عدالت» (انتشارات موسسه بوستان کتاب)، «سرطان اجتماعی فساد» از دکتر فرامرز رفیع‎پور (شرکت سهام انتشار)، «فساد مالی: علل، زمینه‏ها و راهبردهای مبارزه با آن» (انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی)، «حقوق شهروندی و عدالت» از دکتر عماد افروغ (انتشارات سوره مهر)، «فساد مالی» (انتشارات کانون اندیشه جوان)، «ابعاد فساد مالی در حاکمیت» مجموعه گفتارها (انتشارات موسسه فرهنگی خانه خرد)، «عدالت اقتصادي» مجموعه مقالات (انتشارات مركز پژوهش‏هاي مجلس)، «عدالت در اندیشه‏های سیاسی اسلام» نوشته دکتر بهرام اخوان کاظمی (انتشارات موسسه بوستان کتاب قم)، «عدالت اجتماعي در اسلام» نوشته سيد قطب (انتشارات كلبه شروق)، «اقتصاد سیاسی فساد (کالبدشکافی مفاسد اقتصادی سیاستمداران)» (انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی) و دهها کتاب در زمینه عدالت، فقر، تبعیض، فساد و…

ثبت نظر

نام:
رایانامه: (اختیاری)

متن:

پربازدیدترین

Sorry. No data so far.

پربحث‌ترین

Sorry. No data so far.