شنبه 07 ژانویه 12 | 16:00
بایسته‏‌ها و فرصت‏‌های فرهنگی و کاهلی ما - بخش اول

نیروسازی برای انقلاب در جلسات مذهبی

یاسر عسگری

در جلساتی مشابه این جلسات در قبل از پیروزی انقلاب، شهید بهشتی، شهید مطهری، شهید رجایی، شهید دیالمه، شهید رجب‌‏بیگی و دیگر انقلابیون در دهه‏های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ برای دانش‌‏آموزان و دانشجویان داشتند و از دل همین جلسات، حلقه‏‌ها، مبارزان، مسئولان و مدیران آینده انقلاب تربیت شدند و توانستند فرامین امام بت‏‌شکن (ره) را در جامعه عملیاتی کنند.


یاسر عسگری

اشاره: این سخنان گزیده، ویراسته و تکلمه مباحثی است که در تاریخ ۹۰/۸/۲۵ در هیئت عاشقان اهل بیت (ع) بابل در جمع فعالان، دانشجویان و دانش‌‏آموزان این هئیت ارائه شده است. این هئیت از جمله هئیت‌‏های فعال بابل است که غالب اعضای آن در دانشگاه‌های استان مازندران مشغول به تحصیل هستند.

بایسته‏‌ها و فرصت‏‌های فرهنگی و کاهلی ما – بخش دوم: فرصت‌ها را با بدقولی‌هایمان از دست دادیم

ضرورت مطالعات معارف اسلامی

برای مایی که می‌‏‌خواهیم فعالیت فرهنگی و دینی بکنیم ضرورت دارد مطالعات معارف اسلامی خودمان را بیشتر کنیم. هر چقدر مطالعات معارف اسلامی ما بیشتر باشد و اهل عمل به آن دانسته‌‏‌هایمان باشیم می‌‏توانیم خودمان مسیر تعالی را بهتر بپیمائیم و تأثیرگذاری بیشتری داشته باشیم. از سویی دیگر، مطالعه و تفکر در قرآن و روایات اهمیت و برکات زیادی دارد و نگاه ما را به زندگی تغییر می‌‏‌دهد. حجةالاسلام قرائتی، به عنوان یک فعال فرهنگی و دینی موفق پیشنهاد می‌‏دهد اگر کسی روزی ۲۰ دقیقه تفسیر نمونه بخواند، در طول یک سال و نیم، دوره ۲۷ جلدی تفسیر «نمونه» (که زیر نظر آیة‏الله مکارم شیرازی تألیف شده است) را یک دور مطالعه می‌‏کند. حالا اصراری بر یک تفسیر خاصی نیست امّا مطالعه تفسیر نمونه یا تفسیر نور (نوشته حجة‏الاسلام قرائتی) برای مطالعات مقدماتی قرآنی، خیلی مفید‌تر و جذاب‏‌تر است. حتی در این میان، تفسیر نمونه اولویت دارد، هم روان‏‌تر است و هم شرح نزول آیات را دارد و هم به نوعی تاریخ اجمالی صدر اسلام و اینکه چه حوادثی افتاده است، را بیان می‌‏کند. تفسیر «المیزان» علامه طباطبایی (ره) و تفسیر «تسنیم» آیة‏الله جوادی آملی (حفظه‌‏الله) که جای خود دارد و برای سطوح بالا‌تر بیشتر قابل استفاده است. مطالعات قصص قرآنی و دیگر کتب مرتبط به این حوزه هم می‌‏تواند در حاشیه مطالعات قرآنی بلند مدت ما باشد. شاید در ابتدا فکر کنیم که مطالعه تفسیر موضوعی اولویت دارد، امّا به نظرم مطالعه تفسیر موضوعی باید در اولویت‏‌های بعدی باشد. ما باید ابتدا یک دوره قرآن، ترجمه آن و همچنین تفسیر روان و ساده آن را بدانیم و کلیّت قرآن را بدانیم و سپس به مطالعات تخصصی در این حوزه بپردازیم.

در کنار آن هم باید مطالعات روایی خودمان را شروع کنیم. نهج‌‏البلاغه، اصول کافی، میزان الحکمه (به همت حجةالاسلام محمدی ری‏شهری)، الحیاه (به همت استاد محمدرضا حکیمی و برادران) و… را مطالعه کنیم. کتابهای روایی سیره پیامبر اکرم (ص) و حضرت امیرالمومنین (ع) مانند «همنام گل‌های بهاری» و «امیر گل‌ها» (با تدوین حجةالاسلام حسین سیدی) هم بسیار خواندنی هستند. گرچه مطالعه منابع روایی و حدیثی ما ممکن است زمان‏‌بر باشند، امّا باید استقامت کنیم و یک دوره منابع مهم روایی خودمان را مطالعه کنیم.

ضرورت نظم و برنامه‏‌ریزی

باید به گونه‌‏ای برنامه بلندمدت مطالعاتی داشته باشیم که اگر احیاناً نتوانستیم یک شب یا دو شب این برنامه مطالعاتی اسلامی و تفسیری خودمان را بخوانیم در روز‌ها یا شب‏‌های دیگر قضایش را به جا بیاوریم. می‌‏گویند شهید رجایی، به خاطر استفاده از فضای معنوی نماز، هیچ وقت قبل از نماز ظهر یا مغرب، ناهار یا شامش را نمی‌‏خورد و اگر احیاناً برنامه‌‏ای پیش می‌‏آمد که مجبور می‌‏شد قبل از اذان، ناهار یا شامش را می‌‏خورد، فردایش را روزه می‌‏گرفت. حال نمی‌‏گویم چون شهید رجایی چنین کاری می‌‏کرده، ما هم باید چنین کنیم، امّا آن شیوه تنبیهی و تربیتی‌‏اش، قابل الگوبرداری است. بزرگان دیگر هم این‌گونه بوده‌‏اند. یعنی اگر احیاناً طبق برنامه خودمان پیش نرفتیم برای خودمان جریمه‏‌ای در نظر بگیریم و کاهلی در مطالعات روزهای گذشته را جبران بکنیم. ممکن است برخی از ما، برنامه‌‏ریز خوبی باشیم، ولی اهل عمل به برنامه‎‌ها نباشیم. پس ضرورت دارد تدابیری بیندیشیم که به برنامه‌‏های خودمان عمل کنیم. اگر می‌‏خواهیم آدم منضبط و موفقی باشیم باید هم برنامه داشته باشیم و هم اینکه منظم باشیم. نظم و برنامه‌‏ریزی در کار باعث موفقیت خیلی از بزرگان شده است. حتی کسانی که استعداد و هوش چندانی نداشتند را می‌‏بینیم با پشتکار، نظم و برنامه‏‌ریزی به خواسته‏‌ها و اهداف خودشان رسیدند.

توجه به جریان تاریخی حق و باطل

آنچه که کم‌تر به آن توجه می‌‏کنیم توجه به سیر تاریخی جریان حق و باطل است و ضرورت دارد این نگاه را در رویکرد‌ها و فعالیت‏‌های خودمان ببینیم. این امر خصوصاً در بحث زیارت‏نامه و ادعیه مشاهده می‌‏شود. ما وقتی به زیارت ائمه (ع) یا امامزاده‏‌ها می‌‏رویم در زیارت‏نامه‏‌هایشان می‌‏بینیم که از سلام و درود به حضرت آدم (ع) و نوح (ع) شروع می‌‏شود تا به حضرت موسی (ع) و عیسی (ع) و حضرت رسول اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) ختم می‌‏شود. گویا خواسته‌‏اند ما را به سیر تاریخی جریان حق توجه بدهند. اینکه ما خودمان را در امتداد این جریان ببینیم و سابقه تاریخی ما به آن جریان می‌‏رسد و اینکه همواره بدانیم کنار هر جریان حقی، جریانی باطلی بوده است و زمین در هر زمانی خالی از حجت و حق نبوده است.

بدانیم در هر شرایطی، جریان حقی در جهان وجود داشته و دارد، حالا به صورت علنی و ظاهر شده‌‏اش در یک فرد یا یک جریان یا یک نظام مانند جمهوری اسلامی ایران، حزب‌‏الله لبنان و… یا در مراحل خفا و عدم حاکمیت فراگیر است که نمونه‌‏اش حکومت‏‌هایی که در۱۲۰۰ سال اخیر که در دوره‏‌هایی مومنان و مسلمین معتقد توانستند به حاکمیت نسبی برسند.

الآن هم انقلاب اسلامی یا نهضت امام خمینی (ره) در ادامه آن جریان حق است که ما در این دوره حضور داریم. خداوند با پیروزی انقلاب اسلامی، با مومنانش اتمام حجت کرده است و حقیقت را به آن‌ها شناسانده است و با پیروزی انقلاب، عذر از کسی را نمی‌‏پذیرد. البته باید بدانیم که امام (ره) از نتایج و تجربیات نهضت‌‏های صد ساله اخیر اسلامی و شیعی استفاده کرد و توانسته است آن نهضت عظیم را به ثمر برساند. پیش از آن نهضت تنباکو و نهضت مشروطیت شکل گرفته بود و دهه‌‏های بعد به ملی شدن صنعت نفت و قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و… منتهی شد. با توجه به سابقه تاریخی نهضت‏‌های اسلامی شکل گرفته طی این صد سال، می‌‏بینیم که این انقلاب به راحتی به دست نیامده است و چه زحمات زیادی برای آن کشیده شده و چه خون‌‏های مقدسی را در راه پیروزی و استمرار این نهضت ریخته شده است. لذ باید قدردان زحمات گذشتگان باشیم و درصدد تکمیل، گسترش، تعمیق و تعالی کار آن‌ها باشیم.

گاهی اوقات قدر‌نشناسی از این فرصت‎‌ها و بی‌توجهی به این ناکامی‏‌های گذشته و واقعیت‏های جهان اسلام باعث می‌‏شود که دچار کفران نعمت شویم و احیاناً با یک سری مشکلات و ناکامی‏‌ها، زیر همه خدمات و فرصت‏‌های انقلاب بزنیم و آن را با حکومت‏‌های گذشته و یا حکومت‏‌های فاسد و مرتجع منطقه مقایسه کنیم. اگرچه خودمان منتقد و معترض و مخالف مفاسد اقتصادی و فرهنگی در جامعه خودمان هستیم و در جامعه اسلامی باید از این گونه مفاسد وجود نداشته باشد، ولی باید نگاه خودمان را کلان‏‌تر بکنیم و ضمن اعتراض و انتقاد، به گونه‌‏ای عمل کنیم که برای جامعه و مردم ما یأس‏آور نباشد. به گونه‏ای انتقاد نکنیم کانّه هیچ خدماتی صورت نگرفته است. شرایط فعلی کشور و جهان را بسنجیم. شاید اگر بخواهیم با اوضاع و امکانات داخلی اوضاع‏مان را رصد کنیم مواضع انتقادی پُر رنگی بگیریم ولی اگر نگاه‏مان را کلان‏‌تر ببینیم و اوضاع فعلی جهان اسلام و جهان را هم در نظر بگیریم و گذشته از مشکلاتی که ابرقدرت‏‌ها به ویژه آمریکا و صهیونیسم بین‏‌الملل برای ما پیش آوردند، در نظر بگیریم در مدت این سه دهه پیشرفت‌‏های بسیار خوب و قابل توجهی داشتیم، اگرچه باید بهتر از این می‌‏بودیم. آیة‏الله جوادی آملی (حفظه‌‏الله) تعبیر زیبایی دارند که وقتی می‌‏خواهیم قله‏ای را فتح کنیم، اگر صرفاً به جلو نگاه کنیم ممکن است طولانی بودن و سختی مسیر، ما را ناامید و متزلزل یا کم انگیزه کند. لذا باید هر هشت یا ده قدمی که برمی‏داریم یک نگاه به پشت سرمان بیندازیم و ببینیم که چقدر پیشرفت داشته‏ایم و توانستیم مسیر زیادی را بپیماییم.

الآن شما می‌‏بینید که با همه تحریم‏‌ها و مشکلاتی که طی سالهای پس از جنگ تحمیلی داشتیم در برخی صنایع دفاعی و تکنولوژی و صنعتی موقعیت‏‌های فراوانی کسب کردیم و این‌ها مرهون همین پایداری و ثبات قدم و تلاش در راه آرمان‌ها و اهداف اسلامی‌‏مان است. شما کشورهای اسلامی دیگر را ببینید. الآن مردم آن کشور‌ها، خودشان را با ایران مقایسه می‌‏کنند که چرا ما با اینکه با آمریکا و غرب روابط خوبی داشتیم دچار این وضعیت هستیم و ایران با اینکه تحریم بود چرا و چگونه توانست به این پیشرفت‏‌ها برسد و همین مقایسه کردن‏‌ها و بیدار شدن وجدان‏‌های نهفته، یکی از عوامل شکل‏گیری تحولات اخیر در منطقه بود.

 فرصت‏‌ها زیاد و امکانات مهیاست، منتها ما تنبلیم!

خوشبختانه پس از انقلاب و خصوصاً در دوره اخیر، با روی کار آمدن آقای احمدی‌‏نژاد، ـ با تمام انتقاداتی که هست ـ فرصت کار و فعالیت برای ما نیروهای مذهبی بیشتر شده است. شما از دوره ۱۶ ساله سازندگی و اصلاحات به راحتی نگذرید. در این دوران فرهنگ و ارزش‏های جامعه متحول شد. پس باید سوای کارهای روزمره دیگر که در هر شرایطی انجام می‌‏دهیم باید کارهای بلندمدت دیگری را هم انجام بدهیم که ثمراتش ده سال دیگر یا بیست سال دیگر انجام شود. الآن‌که این هیئت، امکانات و کتابخانه‌‏اش را می‌‏بینیم لذت می‌‏برم و می‌‏گویم که‌ای کاش در دورة دانشجویی و دانش‌‏آموزی ما چنین فضا‌ها و بسترهایی برای فعالیت و مطالعات آماده بود. پس قدر این فضا و بستر‌ها را بدانید و ‌‌نهایت استفاده را ببرید.

دنبال شرایط آرمانی برای فعالیت و مطالعه نباشیم که هیچ وقت پیش نمی‌‏آید، از همین امروز شروع کنیم که فردا دیر است. اگر می‌‏خواهیم فعالیت‏‌های موثری داشته باشیم باید در عرصه‌‏های مختلف مورد دغدغه و علاقه، آدم‏های قوی و توانمندی بشویم.

آدم‏‌هایی که بتوانیم فردا پس فردا، از عهده مسئولیت‌‏های مختلف بر بیاییم. در عرصه تدریس و تحقیق و کار و فعالیت آدم‏های مبتکر و موفقی باشیم و همه اهداف و آرمان‏‌های بلند، باید از همین الآن و از کارهای کوچک آغاز شود. همه اختراعات و پیشرفت‏‌های بزرگ، از کار‌ها و تجربیات کوچک آغاز شد.

از این فرصت‏‌هایی که در اطراف ماست و خصوصاً با فرصتی که پس از روی کار آمدن آقای احمدی‏‌نژاد برای جامعه مذهبی و حزب‌اللهی پیش آمده است، ‌‌نهایت استفاده کنیم. به جای نق زدن‏‌ها و خود انتقادی افراطی، خودمان دست به کار بشویم و کار کنیم. حلقه‏‌های مطالعاتی مختلف آموزشی، معرفتی و مهارتی راه بیندازیم. دوره‏‌های آموزشی متنوع معرفتی ـ دینی و فرهنگی، تاریخی و سیاسی برگزار کنیم و در طول دو سه سالی که در بابل هستیم و یا داریم تحصیل می‌‏کنیم با کلیات فرهنگ و گفتمان انقلاب اسلامی، اندیشه‏‌های امام (ره) و رهبر معظم انقلاب و فعالان فرهنگی انقلاب اسلامی و جهان اسلام آشنا شویم. فرصت فراوان است. امکانات مهیاست منتها ما تنبلیم!

متأسفانه برخی از ما آرمان‏های بلندی نداریم. آرمان‏‌های ما کوتاه هستند. کسی که آرمان‏های بلند داشته و بدان باور و اعتقاد داشته باشد، قطعاً به گونه‌‏ای دیگر عمل خواهد. عمل ما نشان می‌‏دهد که به حرف‏‌ها و آرمان‌هایی که از آن دم می‌‏زنیم، اعتقاد و باور قلبی نداریم. از سویی دیگر، برخی از ما دچار خود انتقادی فراوانی شدیم که باعث شده است کار خاصی نکنیم و فقط حرف بزنیم.

ضرورت مطالعات تاریخی: تاریخ بخوانیم!

هر فعال فرهنگی و دینی و خصوصاً سیاسی باید مطالعات تاریخی زیادی داشته باشد. تاریخ صدر اسلام و تاریخ معاصر ایران. تاریخ صدر اسلام از این باب که فضای فعالیتی دوران معصومین (ع) را خوب درک کند و بداند آن‌ها در چه فضاهایی کار می‌‏کردند و چه دغدغه ‏هایی داشتند و چه مشکلاتی را تحمل کردند. سیره آن‌ها در برخورد با مردم، مخالفان و منتقدین چه بوده است، به قول یکی از اساتید، کسی که مطالعات تاریخی اسلامی‎اش قوی باشد از لحاظ کلام و عقاید هم قوی می‌‏شود و منشأ خیلی از اختلافات فکری و عقیدتی را در می‌‏یابد و اینگونه مسائل راحت‏‌تر برایش قابل هضم و تحلیل است.

مطالعات تاریخی معاصر هم از این جهت خیلی ضروری است که بدانیم در چه اوضاع و زمانه‏ اd زندگی می‌‏کنیم. کجا بودیم و به کجا رسیدیم؟ چه اتفاقاتی بر سرزمین‏‌های اسلامی و کشور ما آمده است. انقلاب چه بود؟ برای چه انقلاب شد؟ امام (ره) که بود و چه کرد؟ قبل از انقلاب چه اوضاعی بر کشور حاکم بود؟ چه زحماتی برای به ثمر رساندن انقلاب انجام شد؟ حرفش برای کشور چه بود؟ برای جهانیان چه به ارمغان آورده است؟ و پیامش برای جهانیان چه بوده است؟ مسیر را مدنظرش است، چیست؟ و اینکه بر سر مردم ایران و کشورهای اسلامی در طول این صد سال اخیر چه گذشته است؟ علل عقب‏‌ماندگی جوامع اسلام چیست؟ نقش استعمارگران و ابرقدرت‏‌ها در این میان چیست؟ و ده‌ها سئوال اساسی و بنیادی دیگر.

هر کسی که تاریخ را بهتر بداند، بهتر می‌‏تواند برای آینده برنامه‌‏ریزی کند. ما آینده را بر پایه تاریخ خودمان بنا می‌‏کنیم.

وقتی جلسات هیئت شما را می‌‏بینیم مطالعات تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی برایم ملموس می‌‏شود. به نوعی تاریخ در حال تکرار است. اینکه در جلساتی مشابه این جلسات در قبل از پیروزی انقلاب، شهید بهشتی، شهید مطهری، شهید رجایی، شهید دیالمه، شهید رجب‌‏بیگی و دیگر انقلابیون در دهه‏های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ برای دانش‌‏آموزان و دانشجویان داشتند و از دل همین جلسات، حلقه‏‌ها، مبارزان، مسئولان و مدیران آینده انقلاب تربیت شدند و توانستند فرامین امام بت‏‌شکن (ره) را در جامعه عملیاتی کنند. عمده نیروسازی‏‌ها و کشف استعداد‌ها در همین جلسات و هیئت‎‌ها و مجامع مذهبی بود.

لذا پیشنهاد می‌‏کنم که مطالعات تاریخی جدی داشته باشیم و از فعالیت‏‌های خوب و مفید فرهنگی در گذشته نزدیک ما ـ مثلاً قبل از انقلاب یا اوائل انقلاب ـ انجام شده است، الگوبرداری کنیم و خودمان با کم کردن نقاط ضعفش و آسیب‏‌هایش، آن‌ها را تکمیل و ادامه دهیم. قرار نیست ایده‌‏ای از صفر تا صدش مال ما باشد. باید از تجربیات دیگران استفاده کنیم و این تجربیات خوب و موفق خودمان را به دیگران انتقال دهیم. از سویی دیگر همین جلسات را هر کدام از ما، می‌‏توانیم در محله خودمان، مسجد خودمان یا دانشگاه خودمان بازسازی کنیم و چنین جلسات هفتگی را راه بیندازیم.

رهبر معظم انقلاب در باب اهمیت مطالعه می‌‏فرمایند: «امروز کتاب‏خوانی و علم‏آموزی نه یک واجب ملی، بلکه یک واجب دینی است». ایشان در دیدار امسال با تشکل‌های دانشجویی هم بر ضرورت مطالعات تاریخی و جهانی تأکید داشتند. این سخنان رهبر انقلاب حجت را بر کسانی که شعار پیروی از ولایت می‌‏دهند و اندک عرق دینی و ملی دارند، تمام کرده است. پس نگذاریم این سخن ایشان، مثل ده‌ها طرح و ایده دیگرشان روی زمین بماند. پس ماییم و عمل به این سخنان ارزشمند ایشان.

ادامه دارد…

ثبت نظر

نام:
رایانامه: (اختیاری)

متن: